ភ្នំពេញ៖នេះជាគ្រាប់ MK-84 ដែលទម្លាក់ពីលើយន្តហោះរបស់កងទ័ពអាកាសរបស់ថៃ មកលើកម្ពុជាកាលពីសង្គ្រាមឈ្លានពានជុំទីពីរនាពេលកន្លងទៅ ។ អារម្មណ៍ដែលបានឃើញគ្រាប់នេះខ្ញុំមានអារម្មណ៍ពើតផ្សាយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះទង្វើអមនុស្សធម៌របស់ទាហានថៃឈ្លានពាន ។គ្រាប់ទាំងពីរនេះជាគ្រាប់ទម្លាក់ចំផ្ទះប្រជាជនស៊ីវិលក្បែពាងទឹកតែមិនផ្ទុះ ហើយមួយគ្រាប់ទៀតនៅតំបន់ថ្មដូនមិនផ្ទុះដែលកប់ជម្រៅរហូត១៧ម៉ែត្រ ។ក្រៅពីនោះមានគ្រាប់បែកចង្កោម គ្រាប់បែកគីមី ជាច្រើនទៀតដែលបានទម្លាក់កម្ទេចវត្តអារាម ស្ពានថ្នល់ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ប្រាសាទបុរាណរបស់ខ្មែរ។ ខ្មែរបានឆ្លងកាត់ហើយ ឃើញនឹងភ្នែកហើយ នៅលេបទំនិញរបស់សៀមទៀតមែនទេ ?

ខ្ញុំឈរនៅចំពោះមុខគ្រាប់បែកដ៏ធំសម្បើមទាំងពីរនេះ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា ខ្ញុំមិនមែនកំពុងសម្លឹងមើលវត្ថុលោហៈចាស់ៗដែលសល់ពីសង្គ្រាមនោះទេ។ ខ្ញុំកំពុងសម្លឹងមើលសាក្សីរស់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ឈឺចាប់មួយ ដែលបានបន្សល់ទុកស្នាមរបួសនៅលើទឹកដីខ្មែរ និងនៅក្នុងដួងចិត្តប្រជាជនខ្មែររាប់ជំនាន់។

អ្នកប្រឆាំង និងរាជរដ្ឋាភិបាល វាគ្រាន់តែជាគ្រាប់បែកធំពីរគ្រាប់ ដែលត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញសម្រាប់រំឭកអតីតកាល។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ខ្ញុំ ដែលជាសាក្សីម្នាក់នៃព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនោះ វាមានអត្ថន័យលើសពីនេះរាប់រយដង។

ខ្ញុំមិនបានស្គាល់សង្គ្រាមតាមរយៈទំព័រសៀវភៅទេ។ខ្ញុំមិនបានរៀនអំពីសង្គ្រាមតាមរយៈភាពយន្តឯកសារទេ។ខ្ញុំបានឃើញវាដោយភ្នែកផ្ទាល់។ខ្ញុំបានឮសំឡេងវាដោយត្រចៀកផ្ទាល់។ខ្ញុំបានរស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាចនៃសង្គ្រាមដោយខ្លួនឯង។

ថ្ងៃនេះ ពេលខ្ញុំឈរមើលគ្រាប់បែកទាំងនេះ អនុស្សាវរីយ៍ជាច្រើនបានហូរត្រឡប់មកវិញដូចជាខ្សែភាពយន្តដែលមិនអាចបញ្ឈប់បាន។ សំឡេងយន្តហោះដែលបន្លឺលើមេឃ។ សំឡេងផ្ទុះដែលធ្វើឱ្យដីញ័រ។ សំឡេងមនុស្សស្រែករត់រកទីជ្រក។ ទឹកភ្នែករបស់ម្តាយដែលបារម្ភពីកូន។ ភ្នែកកុមារដែលពោរពេញដោយការភ័យខ្លាច។ ទាំងអស់នេះ គឺជារូបភាពដែលនៅតែរស់នៅក្នុងការចងចាំរបស់ខ្ញុំរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
គ្រាប់បែកមួយក្នុងចំណោមគ្រាប់ទាំងនេះ ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានធ្លាក់ចំផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិលប៉ុន្តែមិនផ្ទុះ។នៅពេលខ្ញុំគិតដល់រឿងនេះ ខ្ញុំមិនអាចមិនសួរខ្លួនឯងបានទេថា តើមានជីវិតប៉ុន្មានដែលត្រូវបានសង្គ្រោះដោយសារតែវាមិនផ្ទុះ? តើមានកុមារប៉ុន្មាននាក់ដែលបានបន្តរស់? តើមានគ្រួសារប៉ុន្មានដែលមិនត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងមួយប៉ប្រិចភ្នែក?
គ្រាប់បែកមួយទៀត ត្រូវបានរកឃើញកប់ជ្រៅក្នុងដីរហូតជាង១៧ម៉ែត្រ វាហាក់ដូចជាសម្រែកស្ងៀមស្ងាត់ ដែលរំឭកយើងថា សង្គ្រាមអាចបញ្ចប់ទៅហើយ ប៉ុន្តែស្លាកស្នាមរបស់វានៅតែមាន។

សង្គ្រាមមិនត្រឹមតែសម្លាប់មនុស្សទេ។សង្គ្រាមសម្លាប់ស្នាមញញឹម។សង្គ្រាមសម្លាប់ក្តីសង្ឃឹម។សង្គ្រាមសម្លាប់អនាគត។
សង្គ្រាមធ្វើឱ្យកុមារបាត់បង់កុមារភាព ធ្វើឱ្យម្តាយបាត់បង់កូន ធ្វើឱ្យកូនបាត់បង់ឪពុកម្តាយ និងធ្វើឱ្យសង្គមទាំងមូលរស់នៅជាមួយរបួសដែលមើលមិនឃើញ។

អ្វីដែលខ្ញុំឈឺចាប់ជាងគេ គឺមិនមែនការមើលឃើញគ្រាប់បែកទាំងនេះទេ។
អ្វីដែលខ្ញុំឈឺចាប់ គឺការគិតដល់ប្រជាជនស្លូតត្រង់ដែលបានរស់នៅក្រោមស្រមោលនៃសង្គ្រាម។ គិតដល់វត្តអារាមដែលត្រូវបានបំផ្លាញ។ គិតដល់សាលារៀនដែលត្រូវបានបិទ។ គិតដល់ផ្លូវ ស្ពាន មន្ទីរពេទ្យ និងសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិដែលបានរងការខូចខាត។ ទាំងនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាអគារទេ ប៉ុន្តែជាបេះដូងនៃសង្គម និងជាអនាគតរបស់ប្រជាជាតិមួយ។
ប៉ុន្តែជាងការឈឺចាប់ទៅទៀត ខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភមួយ។ខ្ញុំបារម្ភថា ពេលវេលានឹងធ្វើឱ្យមនុស្សខ្លះភ្លេច។ភ្លេចថាសន្តិភាពមានតម្លៃប៉ុណ្ណា។ភ្លេចថាឯករាជ្យភាពមានតម្លៃប៉ុណ្ណា។ភ្លេចថា ប្រទេសជាតិមួយត្រូវចំណាយឈាម ទឹកភ្នែក និងការលះបង់ប៉ុណ្ណា ទើបអាចរក្សាអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនបាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រមិនត្រូវបានសិក្សាឡើង ដើម្បីបង្កើតការស្អប់ខ្ពើមនោះទេ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានសិក្សាឡើង ដើម្បីបង្កើតប្រាជ្ញា។យើងចងចាំអតីតកាល មិនមែនដើម្បីរស់នៅក្នុងអតីតកាលទេ ប៉ុន្តែដើម្បីកុំឱ្យកំហុសដដែលៗកើតឡើងម្តងទៀត។យើងចងចាំការឈឺចាប់ មិនមែនដើម្បីសងសឹកទេ ប៉ុន្តែដើម្បីដឹងថាសន្តិភាពមានតម្លៃជាងអ្វីៗទាំងអស់។ខ្ញុំជឿថា ការឆ្លើយតបដ៏ល្អបំផុតចំពោះការឈឺចាប់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនជាការស្អប់ខ្ពើមនោះទេ។

ការឆ្លើយតបដ៏ល្អបំផុត គឺការកសាងជាតិឱ្យរឹងមាំ។កសាងការអប់រំឱ្យខ្លាំង។
កសាងសេដ្ឋកិច្ចឱ្យរីកចម្រើន។កសាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា។កសាងយុវជនដែលមានចំណេះដឹង និងស្មារតីស្នេហាជាតិ។កសាងសង្គមដែលមានសាមគ្គីភាព និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះប្រទេស មួយដែលរឹងមាំដោយចំណេះដឹង រឹងមាំដោយសាមគ្គីភាព និងរឹងមាំដោយស្មារតីជាតិ គឺជាប្រទេសដែលអាចការពារខ្លួនឯងបានល្អបំផុត។

ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំឈរនៅចំពោះមុខគ្រាប់បែកដែលមិនបានផ្ទុះ។ប៉ុន្តែការចងចាំនៅក្នុងចិត្តខ្ញុំនៅតែមានសំឡេង។វាមិនមែនជាសំឡេងអំពាវនាវឱ្យស្អប់នរណាម្នាក់ទេ។
វាជាសំឡេងអំពាវនាវឱ្យខ្មែរទាំងអស់ស្រឡាញ់ជាតិរបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែខ្លាំង។ឱ្យថែរក្សាសន្តិភាពឱ្យបានគង់វង្ស។ឱ្យរួបរួមគ្នាជាធ្លុងមួយឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយបានរស់នៅក្នុងប្រទេសដែលរឹងមាំ ថ្លៃថ្នូរ និងមិនត្រូវឆ្លងកាត់ទុក្ខវេទនាដូចជំនាន់មុនទៀត។

គ្រាប់បែកទាំងនេះមិនបានផ្ទុះឡើយ។ប៉ុន្តែវានៅតែបន្លឺសារមួយទៅកាន់ខ្មែរគ្រប់ជំនាន់៖កុំភ្លេចប្រវត្តិសាស្ត្រកុំបោះបង់សាមគ្គីភាពនិងកុំឈប់កសាងជាតិមាតុភូមិរបស់យើង។
« ការឈឺចាប់នៃអតីតកាលគឺជាមេរៀន។ការរួបរួមក្នុងបច្ចុប្បន្នគឺជាកម្លាំង ហើយការកសាងអនាគតគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់យើងទាំងអស់គ្នា៕
ដោយ៖លោកតា