មកដឹងពីជំនឿនៃការសាងសង់សំណង់ «រានម៉ា» ក្នុងពិធីកោរជុកអ្នកស្រុកអង្គរ

«រានម៉ា» ឬហៅថា «រានកោរ» គឺជាសំណង់ពិសេស សម្រាប់ពិធីកោរជុក ឬកាត់កំប៉ោយ ដែលពិធីឆ្លងវ័យដ៏សំខាន់ក្នុងប្រពៃណីខ្មែរមួយនេះត្រូវបានអ្នកស្រុកអង្គរបន្តធ្វើមកដល់សព្វថ្ងៃ។ «រានម៉ា» ឬ «រានកោរ» ធ្វើឡើងពីឈើ មានរាងដូចប្រាសាទ មាន ៣ រួត ព្រមទាំងផ្នែកកំពូល។

តាមរយៈរូបថតដែលថតតាំងពីឆ្នាំ ២០២៣ នៅភូមិតានី សង្កាត់រុនតាឯក ក្រុងរុនតាឯកតេជោសែន ខេត្តសៀមរាប បានបង្ហាញអំពីសំណង់ពិសេសដែលអ្នកតំបន់អង្គរបានសាងសង់ឡើងដើម្បីប្រារព្ធពិធីកោរជុក ត្បិតសំណង់នេះមានភាពសំខាន់ និងមានអត្ថន័យបំផុតសម្រាប់ពិធីបុរាណមួយនេះ។

តាមទំនៀមកោរជុក អ្នកស្រាវជ្រាវយល់ថា «រានកោរ» (អ្នកស្រុកខ្លះហៅថារានម៉ា) គឺជានិមិត្តរូបភ្នំកៃលាស។ សំណង់ «រានម៉ា» ត្រូវសង់ឱ្យខ្ពស់ផុតដី ជាទូទៅខ្ពស់ជាងផ្ទះ ឬរោងរៀបចំពិធី ដោយមានការតុបតែងយ៉ាងផ្ចិតផ្ចង់ និងវិចិត្រក្រៃលែងតាមបែបប្រពៃណី។ ជាទូទៅ «រានម៉ា» តែងភ្ជាប់ទៅដី ឬភ្ជាប់ទៅផ្ទះដោយស្ពានតូចមួយ។

ក្នុងពិធីកោរជុក គេធ្វើកិច្ចសំខាន់២ នៅលើរានកោរនេះ។ ឧទាហរណ៍មួយនៃពិធីកោរជុកនៅភូមិត្នោតជ្រុំ ខេត្តសៀមរាប លោកអាចារ្យនាំក្មេងដែលត្រូវផ្ដាច់ជុកក្នុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខមកធ្វើធ្មេញនៅលើរានកោរ។ បន្ទាប់មក ទើបព្រះសង្ឃនិមន្តធ្វើកិច្ចផ្ដាច់ជុកជាស្ថាពរ។ ប៉ុន្តែនៅភូមិខ្លះទៀត គេប្រើរានកោរសម្រាប់តែកិច្ចផ្ដាច់ជុកតែម្ដងគត់។

គួរបញ្ជាក់ថា រានម៉ា មិនត្រឹមតែជាទីកន្លែងសម្រាប់ប្រារព្ធកិច្ចកោរជុក ដែលគ្រងកិច្ចពិធីដោយអាចារ្យ និងព្រះសង្ឃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែសំណង់នេះក៏មានអត្ថន័យជានិមិត្តរូបផ្នែកជំនឿ និងសាសនា។ គេយល់ថា សំណង់នេះគឺជានិមិត្តរូបនៃភ្នំកៃលាស ដែលជាលំនៅរបស់ព្រះសិវៈក្នុងជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនា។

សំណង់រានម៉ា និងពិធីកោរជុក ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបន្តប្រពៃណី ជំនឿ និងចំណេះដឹងសិល្បៈសំណង់របស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់អង្គរ ដែលជាផ្នែកមួយនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់ខ្មែរ៕