ទំព័រដើមទំនៀមទម្លាប់បុរាណ“សិប្បកម្មខ្មែរ” ផលិតវត្ថុប្រើប្រាស់ប្រកបដោយសិល្បៈ

“សិប្បកម្មខ្មែរ” ផលិតវត្ថុប្រើប្រាស់ប្រកបដោយសិល្បៈ

សិប្បកម្ម​ គឺជា​ផ្នែក​មួយ​យ៉ាង​សំខាន់នៃ​អត្តសញ្ញាណ​វប្បធម៌​។ ក្នុងសង្គមខ្មែរ គេ​សម្គាល់ឃើញវត្ថុផ្សេងៗដែល​កើត​ពីការងារ​សិប្បកម្ម​​ តែង​រំលេច​​​នូវ​ទឹកដៃ​សិល្បៈ​យ៉ាង​ល្អ​វិសេស​​ បន្ថែម​លើ​មុខងារប្រើប្រាស់នៃវត្ថុនោះផង។ កិច្ចការ​សិប្បកម្មនេះ​គេមើល​ឃើញ​ថា​​ហាក់ដូចជាបាន​ដក់ជាប់ក្នុង​ចិត្ត​គំនិត​ដូនតា​មក​ឥតដាច់ ដ្បិត​​តាម​រយៈ​ពាក្យ​ទូន្មាន​ប្រៀន​ប្រដៅ ​កំណាព្យ ចម្រៀង ឬគំនូរ ច្រើនតែលើក​យក​ទិដ្ឋភាពនៃការ​ត្បាញ​ហូល​ ធ្វើទូក ធ្វើ​ទេះ វេញ​ខ្សែ ដំដែក ធ្វើទ្រូ លប លាយ ឬឧបករណ៍ភ្លេង​​ជាដើម។ ចំណេះ​ជំនាញ​ទាំង​អស់​នេះតែង​ផ្ទេរ​បន្តពីមួយជំនាន់​ទៅមួយ​ជំនាន់ទៀត ហើយ​មានចែងពីការ​យកចិត្តទុកដាក់​ផ្តល់​​តម្លៃ​ជា​សកល​​ក្នុង​អនុសញ្ញា​ឆ្នាំ​២០០៣ នៃអង្គការ​យូណេស្កូ ស្តីពី “ការការពារ​មត៌ក​វប្បធម៌​​អរូបី”។

សិប្បកម្មផលិត​ឧបករណ៍ភ្លេង

ជាការពិត​ “សិប្បកម្ម” មានន័យ​ទូលំទូលាយ​ក្រៃលែង ពោលគឺជាការងារ​ធ្វើ​ដោយ​ដៃ​ ឬ​វត្ថុ​ជា​​ហត្ថកម្ម​ កើត​ឡើង​ពីចំណេះ​ជំនាញ​ប្រកបដោយសិល្បៈ ហើ​យជា​វិជ្ជា​ដែល​ភាគ​​ច្រើន​​ចេះមកពីការ​ស្វែងយល់ សង្កេត​ បង្រៀន និង​រៀនអនុវត្ត​​បន្ត​ពី​​ជំនាន់​មួយទៅ​ជំនាន់​​មួយ​ទៀត។ វត្ថុផ្សេងៗដែល​កើត​ពីសិប្បកម្មមាន​ដូចជា ឧបករណ៍​ប្រើប្រាស់​ក្នុងផ្ទះ​(កាំបិត, ពូថៅ, ល្អី​, កញ្ច្រែង…), នេសាទោបករណ៍ (ឈ្នាង, ទ្រូ, អង្រុត…), ឧបករណ៍​តម្បាញ​ ​(ត្រល់, កី, រហាត់, ធ្មេញឈើ…), ឧបករណ៍ភ្លេង (ទ្រ, ចាប៉ី, ឃឹម, ស្គរ, រនាត…), គ្រឿង​ដឹក​ជញ្ជូន (រទេះគោ, រទេះសេះ, ទូក…), ព្រម​ទាំង​គ្រឿង​ល្ខោន​ ឬរបាំ (ស្បែកល្ខោន, មុខខ្មុក…) ជាដើម។ ដោយមើលឃើញ​ពីគុណតម្លៃ និង​បញ្ហា​​ប្រឈម​ក្នុង​សម័យ​​សកល​ភាវូបនីយកម្មនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកការងារ​សិប្ប​កម្ម​ជា “វិជ្ជាជីវៈ​ដូនតា” ឬ “ជំនាញ​ដូន​តា”​ ត្រូវ​គិតគូរ​លើក​តម្លៃជា​បន្តបន្ទាប់ តាម​រយៈ​​យន្តការ​​នៃ​ការ​​បណ្តុះ​​បណ្តាល​យុវជន​​នៅតាម​គ្រឹះស្ថាន​អប់រំ​របស់រដ្ឋ។ ខាង​ក្រោម​នេះ ជា​ការ​សង្កេត​យ៉ាង​​សង្ខេប​អំពី​សិប្បកម្ម​ខ្មែរ​ខ្លះៗ ​ដែលធ្លាប់ឃើញ​ទាំង​ក្នុង​ឯកសារ និង​​កំពុង​បន្ត​អនុវត្ត​ជា​​ប្រក្រតី។

សម្ភារៈប្រើប្រាស់ត្បាញពីរពាក់

សិប្បកម្មផលិត​ឧបករណ៍ភ្លេង

បើពិនិត្យឃ្លាខ្លះនៅក្នុង​ច្បាប់ស្រី ដែលអ្នកខ្លះយល់ថា​សរសេរ​ក្នុង​​សតវត្សទី​១៩ ​មាន​​​ឃ្លា​មួយយ៉ាង​សំខាន់​លើកឡើង​ទូន្មាន​មនុស្សស្រី​ ឱ្យ​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ក្នុង​កិច្ច​ការ​ត្បាញ​​​​រវៃថា “[…] ធ្វើការ​ផង​ណា​ប្រើ​ខំ ទោះ​ត្បាញ​ចាក់ដំ​ នាង​ខំ​ឱ្យ​ហើយ។ កុំទុក​​ទៅមុខ​ទៀត​ឡើយ ថា​ចាំ​បង្ហើយ​ កម្រ​ណាស់​ណា។ ទោះ​ធ្វើ​ហូ​​ល​គោម​ប្រែផ្កា ដាក់​ត្បាញ​ហើយ​ណា បាន​ស្រេច​សឹម​ធ្វើ។ ធ្វើ​​ឱ្យកើត​កេរ្តិ៍ប្រសើរ ហើយកុំឱ្យ​ដើរ​ លេង​ផ្ទះគេ​ណា […]។ ចំណែក​ឯ​ក្នុង​ច្បាប់ល្បើកថ្មី ដែលគេស្គាល់ជា​ទូទៅថា​ជា​ស្នាដៃ​របស់​លោកតា​ ក្រម​ង៉ុយ ក៏​រំលេច​កិច្ច​ការ​សិប្បកម្មទាំងនោះថា “[…] ឱ្យ​សួរ​ចាស់ៗ រៀន​បេះ​កប្បាស ថ្ពេច​មូរ​សំឡី រៀន​កូត​រៀនការ​ ត្រសារពាត់​រវៃ ហូលគោម​​គាតក្តី កុំ​បីចន្លោះ។ រៀន​ថ្ករ​រៀន​ត្បាញ ឱ្យ​ចាស់​បង្ហាញ​ បង្ហាត់​ឱ្យ​អស់ សំពត់​បែប​ងាយ លាយ​សូត្រ​​អំបោះ កុំទិញ​គេ​សោះ ឈ្មោះ​ការ​ជា​ស្រី។ ទិញដូរ​តែលក្ខ អញ្ជុល​ចេស​ចាក់ ព្រហូត​ជា​បី ធ្មេញ​ឈើ​ឈ្នាន់​ផ្សំ ក្តារ​មូរ​ក្តារកី ត្រល់​ខ្នារឫស្សី មុខ​ប្តីជាប្រុស […]។​ ផ្អែកតាម​សេចក្តីរៀបរាប់នេះ គេមើលឃើញ​ថា​សង្គម​ខ្មែរ​​តែង​ពឹងអាស្រ័យ​កិច្ច​ការ​សិប្បកម្ម​ជា​ធំ ហើយ​ស្រ្តីគឺជា​មនុស្ស​សំខាន់​ក្នុង​ការងារ​ទាំង​នោះ ជា​ពិសេស​ គឺការ​ត្បាញរវៃ។

ស្រ្តីអង្គុយត្បាញ​នៅទសវត្សរ៍​១៩៣១ (រូបថត៖ Leon Bussy)

ដោយឡែក ក្រៅពីមាន​រៀបរាប់ក្នុង​ច្បាប់​ក្បួន​ទូន្មាន​បែបបុរាណខាងលើ​នេះ នៅ​ក្នុង​​គំនូរតាមវត្តខ្លះ ក៏មាន​រំលេចទិដ្ឋភាព​ការងារ​សិប្បកម្ម​ផងដែរ។ ជាក់​ស្តែង​ គេ​ឃើញ​មាន​គំនូរ​មួយ​ផ្ទាំង​នៅវត្ត​កំពង់​ត្រឡា​ច​លើ​ បង្ហាញ​ទិដ្ឋភាព​ជាង​ដែក ជាង​ដេរ និង​សកម្ម​ភាព​ការ​ងារ​សិប្បកម្មផ្សេងទៀត​កំពុង​ប្រព្រឹត្តជាប្រក្រតី​ នៅត្រង់​ផ្ទាំង​ដែល​និយាយពី​នាង​​អមិត្តតាបនា និង​តាជូជក ដើរ​កាត់ផ្សារ។​​ ទិដ្ឋភាព​ក្នុង​​នេះ​ក៏ស្តែង​ឱ្យឃើញ​ពីស្រុក​ភូមិ​មួយ​ចំនួន​ដែល​នៅមាន​របរសិប្បកម្មផ្សេងៗ​ ជាពិសេស​គឺ​របរ​ជាង​ដែក​ តែង​សម្គាល់ឃើញមានជា​ហូរ​ហែ​​ ដ្បិត​កសិករ​ត្រូវ​ការ​កាំបិត ពូថៅ ជ្រនីក… សម្រាប់​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​របរធ្វើស្រែ​ចម្ការ។ លើស​ពីនេះ ចំពោះ​ការងារ​តម្បាញក្នុង​សង្គមខ្មែរ​ទៀត​សោត គេតែង​សង្កេតឃើញ​មាន​តាំងពីបុរាណមក រហូត​ដក់​ជាប់​ជា​សេចក្តី​ទូន្មាន​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​កិច្ច​ការ​នេះជាច្រើននៅក្នុង​ច្បាប់ផ្សេងៗ។ មិន​តែប៉ុណ្ណោះ សម្ភារៈតម្បាញ​ទាំងអស់​ដែល​គេ​តែង​ឃើញ​ថា សុទ្ធសឹងជា​វត្ថុ​មាន​ក្បាច់រចនា​ដោយ​ទឹកដៃសិល្បៈ​យ៉ាង​ល្អប្លែក ដូចមាន​សម្ភារៈ​ខ្លះ​​ដាក់​តាំង​បង្ហាញ​នៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិ​ភ្នំពេញ​ភ្នំពេញ​ជា​ភស្តុង​តាង​ស្រាប់។

គំនូរ​វត្ត​កំពង់ត្រឡាចលើ បង្ហាញទិដ្ឋភាពផ្សារដែលមាន​របរសិប្បកម្មផ្សេងៗ

សម្ភារៈ​តម្បាញតាំងនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ

សង្ខេបសេចក្តីមក សិប្បកម្ម​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​មាន​ច្រើន​ទម្រង់​រាប់មិនអស់។ វត្ថុ​ប្រើ​ប្រាស់​​នីមួយៗដែល​កើត​ចេញ​ពីសិប្បកម្មខ្មែរ​ តែងសម្គាល់​ឃើញ​​ភ្ជាប់​ដោយ​គំនិត​សិល្បៈ​ ឬ​ក្បាច់រចនាលម្អ​គួរឱ្យ​កោត​សរសើរ។ ប៉ុន្តែស្ថិត​ក្នុង​សម័យ​សាកលភាវូបនីយកម្ម​នេះ វត្ថុ​សិប្បកម្មខ្លះ​ត្រូវ​ជំនួស​ដោយ​ទំនិញនាំចូល ស្របពេល​ដែល​តាម​សហគមន៍​មួយ​ចំនួន​ប្រឈម​នឹង​កង្វះអ្នកបន្តវេន និង​ទីផ្សារ ដែល​ជា​ហេតុ​បណ្តាល​ឱ្យវិស័យសិប្បកម្ម​បុរាណ​កាន់តែថម​ថយ៕​​

អត្ថបទដោយ៖ ហៀន សុវណ្ណមរកត


[1][1] សូមអាន​បន្ថែម៖ អនុសញ្ញាអង្គការ​យូណេស្កូ ឆ្នាំ​២០០៣ ស្តីពីការការពារ​មត៌កវប្បធម៌អរូបី

[2] សូមអាន៖ “ច្បាប់ស្រី” ដោយ ហ្មឺន ម៉ៃ ១៩៥៧

[3] ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ១៩៧២: ២៧-២៨

[4] ជុំ សុវណ្ណមាលា ២០១៣-២០១៤: ២-៧

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
17,300SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!