ទំព័រដើមប្រវត្តិសាស្ត្រពាក្យហៅសាច់ញាតិ ក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរ (ភាគ៣)

ពាក្យហៅសាច់ញាតិ ក្នុងសិលាចារឹកខ្មែរ (ភាគ៣)

នៅក្នុងអត្ថបទភាគ១និងភាគ២ មាន​បង្ហាញអំពីពាក្យហៅញាតិជា ជីដូនជីតា ឪពុកម្ដាយ​​ បងប្អូន កូនចៅ តាម​រយៈសិលាចារឹករួចមកហើយ។ នៅក្នុងអត្ថបទភាគ​៣​​នេះ យើង​នឹងបង្ហាញពាក្យហៅញាតិ​ក្នុងសិលាចារឹក​បុរាណ​ជាបន្ដទៅទៀត។

ទួត៖ ពាក្យនេះ យើងពុំទាន់ប្រទះឃើញនៅក្នុងសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅឡើយទេ។ នៅសម័យអង្គរ មានសំណេរជា *ទ្វត៑ និង *ទ្វាត៑ ចំណែកនៅអន្តរកាលរវាងចុងសម័យមុន​អង្គរនិង​ដើមសម័យអង្គរ មានសំណេរជា ទ្វោត៑។ ខាងក្រោមនេះជាដំណក​ស្រង់​​ឧទាហរណ៍ពីសិលាចារឹកវត្តសសរ១០០ ខេត្តក្រចេះ៖

«​កន្ហេង៑​កម្រតេង៑​អញ៑​​ត​ច្បោង៑ ក្វន៑​កន្ហេង៑​កម្រតេង៑អញ៑ឝ្រីជយេន្ទ្ររភា ចៅ​កន្ហេង៑​​អញ៑​ឝ្រី​ន្ឫបេន្ទ្រ​ទេវី ​ចៅ​ទ្វោត៑​​​វ្រះ​កម្រតេង៑អញ៑​ឝ្រិន្ទ្រលោក» (K.១២៤៖ បន្ទាត់ទី៣-៦)។ ឃ្លានេះ​អាច​ប្រែសម្រួល​បាន​ថា «កន្ហេងគម្ដែង​អញ(ជាកូន)ច្បង កូន​របស់​​កន្ហេង​គម្ដែង​អញ​ស្រីជយេន្ទ្ររភា ចៅ​​របស់​កន្ហេងអញស្រីន្រឹបេន្ទ្រទេវី ចៅទួត​របស់​​ព្រះ​គម្ដែង​អញ​ស្រិន្ទ្រលោក»។

មា៖ នៅសម័យមុនអង្គរនិងអង្គរ​ ពាក្យនេះមានសំណេរជា​ អ្មា ដែលបង្កើត​ឡើង​ដោយ​ពាក្យ *មា និងផ្នត់ដើម /អ-/ ដូចពាក្យ​ អ្ជិ/អ្ជី និង អ្តា ដែរ។ សូមពិនិត្យឧទាហរណ៍​ដកស្រង់ពីសិលាចារឹកគោកឫស្សី​​ K.១៧៥ ផ្ទាំងខាងជើងដូចខាងក្រោម​៖

«នេះបុន្យ​អ្ជិស្ដេញ៑ឝិវាចាយ៌្យ​មោក៑ប្រទ្វាន្ន​តិអ្មាស្ដេញ៑ឝិវាចាយ៌្យ​តជ្មះលោញ៑​កាម ​តជ្មះ​លោញ៑វលទេវ​ តជ្មះ​លោញ៑ហរិយ អង្គ្វយ៑តគិនុកុលេថ្វេចំនត៑៑អ្វល៑» ដែល​អាចប្រែសម្រួល​​បាន​ថា «នេះ(ជា)បុណ្យ​របស់​ស្ដេញសិវាចារ្យ​ដរាបមក​។ ឪពុកមារបស់ស្ដេញ​​សិវាចារ្យ​​ដែល​ឈ្មោះលោញកាម ឈ្មោះលោញពលទេព ឈ្មោះលោញហរិយ រស់​នៅជាមួយ​និង​ក្រុមគ្រួសារ​បាន​ធ្វើចំណត/ចំណាត់ជាច្រើនកន្លែង»។

អ៊ំ៖ នៅសម័យបុរាណ​ យើងឃើញមានប្រើពាក្យ អ្បេ និង បេ មានន័យដូចពាក្យ អ៊ំ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ពាក្យនេះ គេពុំស្គាល់ប្រភពច្បាស់លាស់ថាមានប្រភពមកពីភាសាណាឡើយ។ ពាក្យ អ៊ំ នេះនៅតំបន់មួយចំនួន​និយម​ប្រើជា ធំ និងជាទូទៅប្រើជា ឪពុកធំ ម្ដាយធំ​ ដែលពាក្យ ធំ នេះផ្ទុយនឹងពាក្យ មីង។ ខាងក្រោមនេះជាសម្រង់ឃ្លា​ឧទាហរណ៍ពីសិលាចារឹកប្រាសាទបន្ទាយព្រាវ K.២២១ ផ្ទាំងខាងត្បូង៖

 «មន៑​ខ្លោញ៑វលតុរង៑កេត៑តអ្រ្យាំ​កំស្ដេង៑ អ្បេ​ខ្លោញ៑​វលតុរង៑ម្វាយ៑ទៅ​តកំស្ដេង៑​គិ​បិ​ជ្វន៑​ស្រុក៑មធុរាបូរ​នុគណាឃោសំវារ៑តវ្រះកម្រតេង៑អញ៑ឝិវលិង្គ» ដែលមានន័យថា «​ខ្លោញ​ពលតុរង​កើត(ជាមួយ)បងរបស់កំស្ដែង, ឪពុកមាន​របស់ខ្លោញ​ពលតុរង​ម្នាក់​ទៅ(ជួបនិង)​កំស្ដែង​ដើម្បីជូនស្រុកមធុរាបូរនិងក្រុមរបស់​ឃោសំវារ​ ថ្វាយចំពោះព្រះគម្ដែងអញសិវលិង្គ»។

មីង៖ តាមន័យដើមរបស់ពាក្យ, មីង មានន័យថា ក្មេង។ ពាក្យ ក្មេង ក៏ជាពាក្យកម្លាយ​​មកពី​​ឫស មីង ផងដែរ។ នៅសម័យមុនអង្គរ ពាក្យនេះមានសំណេរជា មេង៑​ និង ម្យង៑ ដែលនៅសម័យអង្គរ មានសំណេរជា ម្យង៑។ លុះមកដល់សម័យកណ្ដាល​មានសំណេរជា មិង មីង និង ម៉‍ីង។ ជាធម្មតា​ ពាក្យនេះប្រើជាទូទៅជា ម្ដាយមីង មានន័យថា​ម្ដាយ​តូច​ ផ្ទុយនឹង ម្ដាយធំ និងប្រើខ្លីជា មីង។ ខុសប្លែកពីពាក្យ ធំ ដែលប្រើជា ឪពុកធំ, ពាក្យ មីង មិនប្រើ​ជា ឪពុកមីង នោះទេ។ ដូច្នេះហើយទើបពាក្យ មីង ប្រើសម្គាល់តែម្ដាយតូច ឬប្អូនស្រីរបស់​ម្ដាយឪពុកតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងសិលាចារឹក​សម័យកណ្ដាល​មានប្រើពាក្យ ម្ដាយមីងបង្កើត (IMA៣៩) ដូចបច្ចុប្បន្នដែរ។ នៅសម័យអង្គរ តាមរយៈសិលាចារឹកគោកសំរោង K.២៣៩ ផ្ទាំងខាងត្បូង  មានប្រើពាក្យ​ មេម្យង៑ = មេមីង ដូចក្នុងឃ្លាថា៖ «វាប៑គោនុតាញ៑ឥន៑​នុមេម្យង៑តាញ៑ឥន្ន» មានន័យថា​ «វាបគោនិងតាញឥន និងម្ដាយមីង​តាញឥន»៕

——————————————-

Family vocabulary in Khmer inscriptions, part III

The first and the second articles have talked about the family vocabulary. Both articles discuss some words. Those words are grandparents, parents, brother, sister and children. Hence, this article will continue to discuss some words.

Dvata

Dvata does not found in the post -Angkorian inscription. In the Angkorian period, it has written as Dvat and Dvaāt. However, in the pre-Angkorian and early Angkorian periods, it is written as Dvaot. The inscription from Vat Sasa Mouy Roy, Kratie province says “Kanheṅ Kamrateṅ Añ Cpoṅ Kvan Kanheṅ Kamrateṅ Añ Srī Jayendrarabhā Cau Kanheṅ Añ Srīndrapendradevī Cau Dvaot Vraḥ Kamrateṅ Añ Srindraloka”. It means Kanheṅ Kamrateṅ Añ is the elder daughter of Kanheṅ Kamrateṅ Añ Srī Jayendrarabhā and a granddaughter of Kanheṅ Añ Srīndrapendradevī. She is also a great-granddaughter of Vraḥ Kamrateṅ Añ Srindraloka.

In the pre-Angkor and the Angkorian period, it has written as Amā. It comes from Mā and the prefix A. For instance, Aji/Ajī and Atā. Here is the sentence in Kok Rosei inscription, K.175, “Neḥ Punya Aji Steñ Sivācarrya Mok Pradvaānna ti Amā Steñ Sivācarrya ta Jmaḥ Loñ Kāma ta Jmaḥ Loñ Valadeva ta Jmaḥ Loñ Hariya Anvay ta gi nu kule thve caṃnat Aval”. It means this is a merit of Steñ Sivācarrya. The uncles of Steñ Sivācarrya name Loñ Valadeva, Loñ Hariya Anvaya. They are living with a family who made newly colonized places.

Auṃ

In ancient times, it had the word Abe and Be. It means uncle (elder brother of the father). The source of the word is unknown. In some regions, this word is understood as Thom (elder/big). Generally, it is used as Auv Puk Thom (elder/big father) or Mṭāy Thom (elder/big mother). The word Thom here is opposite from the word Aunt. The inscription of Banteay Prav, K. 221, South, says “Man Khloñ Vala Turaṅ Ket ta ‘ryām Kaṃsteṅ Abe Khloñ Vala Turaṅ Mvaāy dau ta Kaṃsteṅ gi pi jvan sruk madhurā pūra nu gaṇā gho saṃvar ta Vraḥ Kamrateṅ Añ Sivalinga”. It means Khloñ Vala Turaṅ born to a brother of Kamrateṅ. An uncle of a Khloñ Vala Turaṅ met a Kamrateṅ for donating sruk madhurā pūra and a group of Gho Saṃvar to Vraḥ Kamrateṅ Añ Sivalinga (Shiva in a form of Linga).

Miṅ

Miṅ means Khmeṅ (young). Khmeṅ derives from Miṅ. In the pre-Angkorian period, it was written as Meṅ and Myaṅ. In the Angkorian period, it has written as Myaṅ. Up to the post-Angkorian period, it was written as Miṅ, Mīṅ and M’īṅ. Generally, Mṭāy Mīṅ means Mṭāy Tūc (yonger/small mother). Mīṅ has been used to describe only a younger sister of a mother or a younger sister of a father. In the post-Angkorian inscription, IMA 39 has a word called Mṭāy Mīṅ Baṅket (an aunt who is a sibling of a mother). Furthermore, Kok Samrong inscription, K.239 south uses the word Me Myṅ which is the same as Me Mīṅ. A sentence says “Vāp go nu tāñ In nu Me Myṅ tāñ Inna. It means Vāp Go and tāñ In, and an aunt of tāñ Inna.

អត្ថបទដើម៖ លោក ហ៊ុន ឈុនតេង

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
17,300SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!