ទំព័រដើមសិល្បៈព្រះវិហារចាស់មួយនៅវត្ត​តាលុន

ព្រះវិហារចាស់មួយនៅវត្ត​តាលុន

វត្ត​តាលុន ឬវត្ត​កេតុបុទុម្ម ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​​ឃុំ​តាលុន ស្រុកស្អាង ខេត្ត​កណ្តាល។ វត្ត​នេះ​​ កសាងឡើង​នៅ​​ប្រប​​ដង​ទន្លេ​បាសាក់​ត្រើយ​ខាងកើត ហើយ​ជា​វត្ត​ដែល​មាន​ព្រះវិហារ​ពីរ​សង់​មុខក្រោយគ្នា។ ផ្អែក​តាម​ចំណារ​លើ​ហោជាង​ឱ្យ​ដឹងថា ព្រះវិហារចាស់​កសាង​​នៅ​​ក្នុង​​​​​ពុទ្ធ​សក​រាជ​​២៤៨១ (ឆ្នាំ​​១៩៣៨)។ នៅ​​មុខ​ព្រះវិហារ គេសាង​​ដងទង់​មួយ​គូ​ និង​ចេតិយ​បុរាណ​​​​​​ពីរ​អម​ខ្លោង​ទ្វារ​ចូល​។ រីឯនៅផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ គេ​សាង​​ព្រះ​បដិមា​​​ព្រះ​ជីវ៍​​​ធំ​តម្កល់​​​​​លើ​បល្ល័ង្ក​ខ្ពស់មួយ អម​ដោយ​ព្រះពុទ្ធ​រូប​ចាស់ៗបាក់បែក​មួយ​​ចំនួន ហើយនៅ​​​​​លើ​ជញ្ជាំង​​​​ជុំវិញ​មាន​គំនូរ​រឿង​ពុទ្ធប្រវត្តិ ដែល​បង្ហាញ​ពីទឹក​ដៃ​សិល្បៈ ​​និង​​ព័ត៌មាន​​ខ្លះ​គួរ​ឱ្យ​សិក្សា​​​​ស្វែង​​យល់។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី សព្វ​ថ្ងៃព្រះវិហារ​នេះ​​ទុកជា​សំណង់បុរាណ​មួយ​​​ពុំ​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់​ធ្វើកិច្ចពិធីអ្វីដូច​មុន​ឡើយ។

ព្រះវិហារ​ចាស់វត្ត​តាលុនស្ថិត​នៅ​ខាង​​លិចព្រះវិហារ​ថ្មី​ ដែល​​ទើប​នឹង​​កសាងឡើង​​​ កាល​ពី​​ឆ្នាំ​២០១១ (ហើយ​​ស្ថាពរឆ្នាំ​២០១៩) ដើម្បីប្រើ​​ប្រាស់​ជំនួស​ព្រះវិហារ​ចាស់​។ ចំពោះ​ព្រះ​វិហារ​​ចាស់នេះ​​ គឺជា​សំណង់​បែប​បុរាណ​ កសាង​លើ​ខឿន​បីថ្នាក់ ​មាន​បង្កាន់​​ដៃ​ព័​ទ្ធ​ជុំវិញ និង​មាន​​ខ្លោង​ទ្វា​រ​​ទាំង៤ទិស ​ក្របដោយ​ក្បាច់លម្អយ៉ាង​ល្អវិសេស។ ខឿន​កណ្តាល​កម្ពស់​​​​ប្រហែល​១ម៉ែត្រ ហើយ​ខឿន​ខាងលើ​ផុត​​កម្ពស់​ស្មើ​ដើម​ទ្រូង​ មាន​ជណ្តើរ​​នៅ​​ទិស​ខាង​កើតនិង​ខាងលិច។ អម​ជណ្តើរ​​ទាំងពីរ​មាន​រូប​តោមួយ​គូ និង​នាគ​មួយ​គូ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ ប៉ុន្តែ​​ចាប់​តាំង​​ពី​ស្ថាបនា​​ព្រះវិហារ​ថ្មី​រួច​រាល់ជា​ស្ថាពរ​មក ព្រះវិហារ​ចាស់នេះ​ក៏ហាក់​ដូចជា​​​កាន់​តែ​ទ្រុឌទ្រោម ​ធ្លុះ របេះ បាក់បែក ​ទាំងដំបូល​ នាគចែង ពិតាន និង​ក្បាច់​លម្អ​​លើ​ផ្នែក​ផ្សេងៗ​​ដោយ​​អន្លើ។

សភាពទ្រុឌទ្រោមនៃព្រះវិហារ​ចាស់វត្តតាលុន

ទម្រង់​ព្រះវិហារ​ខាងលើ គឺជា​ប្រភេទ​ព្រះវិហារ​ជហ្វា​៤ ឬ​ហៅថា​ព្រះវិហារ​បុរាណ ដែល​បំពាក់ជហ្វា​២នៅ​ចុង​ដំបូលខាងមុខ និង​ជហ្វា​២ទៀត​នៅលើចុង​ដំបូល​ខាងក្រោយ។ ប៉ុន្តែ​ដំបូល​ព្រះវិហារ​ដែលឃើញសព្វថ្ងៃ គឺប្រក់ប្រភេទក្បឿង​ម្យ៉ាង​ហៅថា​ “ក្បឿង​ក្បាច់” ឬ​​​ខ្លះ​ហៅថា​ក្បឿង​យួន។ ដំបូលនេះគេធ្វើឱ្យ​មាន​រាង​ជ្រាល​ចុះ​ម្ខាងបីថ្នាក់ ហើយ​នៅ​តាម​​​ចុង​ចែង​នីមួយ​ៗ​លម្អដោយ​នាគចែង ​(សព្វថ្ងៃក្បាល​នាគ​ខ្លះ​បាក់​ខូច​ដោយ​អន្លើ)។ ចំពោះ​ហោជាងទាំងពីរនៃ​ព្រះវិហារវត្ត​តាលុន គេសង្កេតឃើញ​ថា គឺជា​ហោជាង​​រចនា​ក្បាច់​​ឆ្លាក់​ផ្ទាល់​​​​​ពី​​ស៊ីម៉ងត៍ទាំងសងខាង​ ពោលគឺ​ពុំមែន​ហោជាង​ប្រើ​ក្បាច់​ចាក់​ពុម្ព ឬហោជាង​ឆ្លាក់​ពីឈើ​។ នៅ​លើ​​ផ្ទៃហោជាង​ខាង​កើត គេឆ្លាក់រចនា​ក្បាច់​ភ្ញីទេស​ និង​មាន​រូប​មកុដ​តម្កល់​លើ​ជើង​ពាន​នៅ​​ចំកណ្តាល​អម​ដោយ​​ដោយ​ឆ័ត្ររួត​បីថ្នាក់​មួយគូ ព្រម​ទាំង​រាជសីហ៍(?)​មួយគូឈរ​កាន់​ឆ័ត្រ​រួត។ ចំណែក​ឯ​ហោ​ជាង​ខាងលិច ក៏​រចនា​លម្អ​​ដូច​ហោជាង​ខាង​កើត​ដែរ តែ​លើ​ហោ​ជាង​នេះ​មាន​ចំណារ​លេខ​ “១៩៣៨” និង​ “ពស.​​២៤៨១” នៅ​ខាង​ក្រោម​​រូប​មកុដ ដែលអាច​ជា​កាលបរិច្ឆេទ​កសាងព្រះវិហារ។ តាមលក្ខណៈនេះ ប្រហែល​សិល្បករ​​មាន​ចេតនា​ឆ្លាក់​យក​លំនាំ​​​រូប​ព្រះសង្ហារ។

ហោជាង​ខាងលិច

ចំណែក​​ការរៀបចំ និង​លម្អលើ​ផ្ទៃជញ្ជាំង​​​ព្រះវិហារផ្នែក​ខាងក្រៅ គេសង្កេត​ឃើញ​​ មាន​នៅសល់​ស្នាមលាបពណ៌ដីលែង ដែល​ទំនង​ជា​ពណ៌ដើមលាប​តាំងពី​ដំបូង​លើ​ព្រះ​វិហារ​នេះ។ ពណ៌​​ដីលែងនោះសោត គេឃើញប្រើ​លាប​ជា​ពិសេសលើសសរ​បាំងសាច និង​​លាបលើ​សារពើសូត្រជើង​ជញ្ជាំង ព្រម​ទាំង​លាបលើ​ក្បាច់​លម្អតាម​ស៊ុម​ទ្វារ​ និង​បង្អួច​​ផងដែរ (ក្បាច់​​លម្អ​ស៊ុម​ទ្វារ​និង​បង្អួច​ខ្លះ​លាបពណ៌ស)។ ក្បាច់​លម្អតាម​ស៊ុម​ទ្វា​រ និង​បង្អួច​ទាំង​នោះ​ ជា​ក្បាច់​ពុម្ពស៊ីម៉ងត៍ទាំងអស់ តែរំលេច​រូប​ក្បាល​ព្រះកាល (រាហូ) ធំ​មួយ​​​នៅ​ចំកណ្តាល​។ ​លើស​ពីនេះនៅ​​លើ​​​ផ្នែក​កណ្តាល​នៃជញ្ជាំង​​ខាង​លិច មាន​​គំនូរ​មួយ​​ផ្ទាំង​ជាអន្លើ​​ស្រង់ពីក្នុង​រឿង​ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ ត្រង់​ព្រះ​ពុទ្ធអង្គ​យាង​ប្រោសពុទ្ធបិតា​នៅ​នគរក​បិលភស្តុ តែលើជញ្ជាំង​ខាងកើត​​រាយនាមអ្នកជួសជុលព្រះវិហារ។

ដោយឡែកនៅផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារចែក​ជា​បីល្វែង គឺល្វែង​គ្រឹះនៅកណ្តាល និង​​អម​ដោយ​របៀងសងខាង។ នៅផ្នែក​ខាងក្នុង​នេះដែរ មានសសរ​បេតុងបួន​ជ្រុង​ពីរ​​ជួរ​ទ្រ​ពិតានឈើ និងគ្រឿង​បង្គុំខាងលើ។ ចំណុច​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់​នៅផ្នែក​ខាង​ក្នុង​នេះ គឺសសរ​ទាំង​អស់​ជា​សសរ​លាត គ្មាន​ក្បាច់លម្អ ពុំលាបពណ៌អ្វីទាំងអស់ ពោលគឺពណ៌ស៊ីម៉ងត៍​ដូច​​​​ផ្ទៃ​ជញ្ជាំងខាងក្រោម​គំនូរ​។ ចំណែក​ឯ​ពិតាន​ខាងលើ គឺ​ជា​សន្លឹក​ក្តារ​បិទ​ភ្ជិត និង​លាប​ពណ៌ខៀវលាត គ្មាន​ក្បាច់លម្អ។ ពិតាន​ និង​សសរ​ខាងក្នុង​នេះ​ទំនង​​ជា​ជួស​ជុល​ក្នុង​ពេលណា​មួយក្រោយ​​សង្រ្គាម។ ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​ការ៉ូបាត​ខាងក្រោម គឺជា​ការ៉ូ​បុរាណ​​ពណ៌​ស-ក្រហម​​រៀបឆ្លាស់គ្នា។

ផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ

រីឯព្រះជីវ៍​ក្នុង​ព្រះវិហារ​ សាងឡើង​ក្នុង​កាយវិការផ្ចាញ់មារ ពោលគឺ​ព្រះ​អង្គ​គង់​​ព្រះភ្នែន ព្រះហស្ត​ស្តាំ​ដាក់​លើ​ព្រះបាត ចុង​ម្រាមសំយុងចុះ ហើយ​ព្រះហស្ត​ឆ្វេង​​ផ្ងារ​ដាក់​លើ​ព្រះបាត​។ ព្រះជីវ៍​អង្គនេះ​​លាបពណ៌​មាស​ឆ្អិន​ឆ្អៅតម្កល់​លើ​បល័ង្កខ្ពស់​ អម​ដោយ​ព្រះ​​បដិមា​​ព្រះ​អង្គទ្រង់​បាត្រ និង​មាន​ព្រះបដិមា​តូច​ធំ​ជា​ច្រើន​អង្គ​ទៀត​តម្កល់​​​​ខាង​មុខ។ អ្វី​គួរ​ឱ្យ​​កត់​សម្គាល់​ការ​រៀបចំ​តម្កល់​ព្រះ​ពុទ្ធបដិមា​គោរពបូជាក្នុង​ព្រះវិហារ​នេះ គឺគេសង្កេត​​​ឃើញ​​ថា​ ពុំមាន​ចំណារ​អ្វីដែល​អាច​នាំ​ឱ្យ​ដឹង​កាល​បរិច្ឆេទ​នៃការក​សាង​ព្រះបដិមា​ទាំង​នោះ​​​​​ឡើយ​។ ​ មិន​តែប៉ុណ្ណោះ​ នៅលើ​បល្ល័ង្ក​ព្រះជីវ៍​គេ​ឃើញមាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​បដិមា​តូចៗ​បែក​បាក់​ចាស់ៗ ដែល​ទំនង​​ជា​ព្រះបដិមា​តម្កល់​ក្នុង​ព្រះវិហារ​នេះតាំងពី​ដំបូង។ លើស​ពីនេះ នៅ​ខាងក្រោយ​បល្ល័ង្ក​ព្រះជីវ៍ មានចង​​​​ព្រះ​​បត់​ធំមួយ​ផ្ទាំង​​ ហើយ​លើ​ព្រះបត់​នោះ​មាន​​គំនូរ​ដើម​ពោធិព្រឹក្ស និង​​ទេវតា​បាយផ្កា។ លក្ខណៈ​ត្រង់នេះ​ ហាក់​ដូចជា​ត្រូវ​នឹង​សាច់​រឿង​ក្នុង​ពុទ្ធប្រវត្តិ​ ពេល​ព្រះអង្គឈ្នះ​មារ គឺមាន​ទេវតា​ហោះបាយផ្កាសាទរ។

ព្រះជីវ៍ និង​ព្រះពុទ្ធបដិមា​តម្កល់​ក្នុង​ព្រះវិហារ​

គំនូរ​លើ​ជញ្ជាំង​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ វិចិត្រករគូរ​រៀបរាប់​សាច់​រឿង​ពុទ្ធប្រវត្តិ​ និង​រឿង​វេស្សន្តរ​​​ ព្រម​ទាំង​​បញ្ចូល​​ទិដ្ឋភាព​នៃការ​ធ្វើទារុណកម្មសត្វ​នរក​​ក្នុង​ចន្លោះ​រឿង​វេស្សន្តរ។ នៅលើ​​​ផ្ទៃ​ហប់ខ្យល់​ខាង​លើ​បំផុតនៃ​ជញ្ជាំង​​​ខាង​​ត្បូង ​និង​ខាង​ជើង ​គេ​គូរ​​​​​​រូប​ទេពនិករ​​​​​​​ហោះ​​​ហើរ​កាន់កម្រង​ផ្កា​ផ្សេងៗ​កណ្តាល​អាកាស។ ប៉ុន្តែចំពោះ​របៀប​​​​គូរ​ រឿង​​​ពុទ្ធប្រវត្តិក្នុងព្រះវិហារ​នេះ ​វិចិត្រករ​សង្ខេប​យក​តែឈុត​សំខាន់ៗ​គូរ​​បង្ហាញ​​រឿង​ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ​​នៅបន្ទាត់ខាងលើ និង​រឿង​វេស្សន្តរ​នៅ​បន្ទាត់​ខាង​​ក្រោម។ បើ​មើល​​ចាប់​ផ្តើម​ចេញ​ពី​ជញ្ជាំង​ខាងកើត ​គេគូរ​អន្លើ​ព្រះអង្គត្រាស់ដឹង​មួយ​ផ្ទាំង​ធំ​នៅ​បន្ទាត់​​ខាង​លើ។ ចំណែក​ផ្ទាំង​​​​តូច​​នៅខាងក្រោម គេ​គូរ​ត្រង់​ទេវតាយាង​សន្តុសិត​​ទេវ​បុត្រឱ្យ​​ច្យុត​​មក​ចាប់​កំណើត​ជា​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​។ ដូច្នេះ​សាច់​រឿង​ពុទ្ធប្រវត្តិនៃ​បន្ទាត់​​ខាង​លើ​ចាប់រាយ​ចេញ​​ទៅ​​​ខាងស្តាំ រហូត​ព័ទ្ធ​មក​ជញ្ជាំង​ខាង​ជើងរួចបញ្ចប់។

គំនូរ​ពុទ្ធប្រវត្តិ និង​រឿងវេស្សន្តរ​​លើ​ជញ្ជាំង​​ព្រះវិហារ

បើផ្អែកតាម​ចំណារ​ខ្លី​មួយ​លើផ្ទាំងគំនូរ​ត្រង់​កណ្ឌទសពរដែលជា​កណ្ឌ​ទី១​ក្នុង​រឿង​​វេស្សន្តរ​​​ ជាងគំនូរ​រចនា​ក្នុង​ព្រះវិហារ​នេះ​ឈ្មោះ “សាម៉ុន” ហើយ​បើពិនិត្យ​ចំណារ​ខ្លីមួយ​ទៀត​​​ត្រង់ផ្ទាំង​​ហប់​ខ្យល់​លើជញ្ជាំង​ខាងត្បូង​ឱ្យដឹង​បន្ថែមទៀតថា គំនូរ​ក្នុង​ព្រះវិហារ​នេះ​គូរ​​​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៩​។ ដូច្នេះបើ​ពិនិត្យលើ​លក្ខណៈគំនូរ សភាពសសរ​ខាងក្នុង និង​​ផ្ទៃជញ្ជាំង​ខាងក្នុង ព្រម​ទាំង​ផ្អែក​លើ​បញ្ជី​រាយ​នាម​សប្បុរស​ជន​លើ​ជញ្ជាំង​ព្រះវិហារ​ គេ​យល់​​ថា​ព្រះវិហារ​​នេះ​ប្រហែល​ជួស​ជុល​ក្រោយ​សង្រ្គាម ​ពោលគឺទាំង​ដំបូល សសរក្នុង ពិតាន និង​គំនូរ​ជាដើម​​។

គំនូរ​ត្រង់ទានកណ្ឌនៃ​រឿងវេស្សន្តរ

សង្ខេបសេចក្តីមក ព្រះវិហារវត្ត​តាលុន ជា​វិហារ​បុរាណ​​ដែល​ធ្លាប់​បាន​ជួស​ជុល​ច្រើន​លើ​ក​ច្រើន​គ្រា ដើម្បីទុក​ជា​ទីសក្ការៈ​របស់​អ្នកស្រុក។ គំនូរ​ និង​រចនាសម្ព័ន្ធ​សំណង់​​នេះ​មានលក្ខណៈ​ពិសេស​​គួរ​ឱ្យសិក្សា​ស្វែង​យល់។ លើស​ពីនេះ ថ្វីបើ​ព្រះវិហារ​ប្រឈម​​នឹងនឹង​ការ​ពុក​ផុយ​ បាក់បែក​ទ្រុឌទ្រោម​ តែ​អ្នកស្រុក​នៅតែ​ចេញ​ចូល​គោរពបូជា​ថ្វាយ​គ្រឿង​​សក្ការៈ​ផ្សេងៗ​តាម​ជំនឿ៕

អត្ថបទដោយ៖ កញ្ញា​ ហៀន សុវណ្ណមរកត

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
16,300SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!