ទំព័រដើមប្រវត្តិសាស្ត្រពាក្យបុរាណ​ហៅបាតុភូតយប់និងថ្ងៃមានរយៈពេលស្មើគ្នា

ពាក្យបុរាណ​ហៅបាតុភូតយប់និងថ្ងៃមានរយៈពេលស្មើគ្នា

កន្លងមកប្រជាជនខ្មែរមិនសូវចាប់អារម្មណ៍នឹងបាតុភូត​ដែលយប់ និងថ្ងៃ​មានរយៈ​ពេលស្មើគ្នានោះទេ ដ្បិត​មិនមាន​ជាកិច្ចពិធីអ្វីនៅចំថ្ងៃនោះ។ ក្នុងរវាង១ទសវត្ស​ក្រោ​យ​មក​​នេះ​​ មនុស្សម្នាចាប់​អារម្មណ៍នឹងព្រឹត្តិការណ៍ជាខ្លាំង  ដ្បិត​មាន​ការ​ផ្សព្វផ្សាយទូលំ​ទូលាយ​​អំពី​ដំណើរគោចរ​របស់ព្រះអាទិត្យ​រះចំកំពូលកណ្ដាលប្រាសាទអង្គរវត្ត។ បាតុភូ​ត​នេះ គេច្រើនតែស្គាល់​ពាក្យហៅថា «សមរាត្រី» ប៉ុន្ដែខ្មែរពីបុរាណ​មានពាក្យ​ហៅ​បាតុភូតនេះរួចស្រេចទៅហើយ។ នៅក្នុងអត្ថបទខ្លីនេះ យើងពិនិត្យ​មើល​តែ​លើ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យ​ហៅព្រឹត្តិការ ណ៍នេះពីបុរាណ​កាល​មកពុំនិយាយអំពីបាតុភូត​តារា​សាស្ត្រឡើយ។

ថ្ងៃរះនៅប្រាសាទអង្គរ​

ពាក្យ «សមរាត្រី» ឬពេលខ្លះឃើញមានប្រើជា «សមភាពរាត្រី» បង្កើ​ត​ឡើង ​ដើម្បី​ប្រែ​សងត្រង់ទៅនឹងពាក្យបារាំង «équinoxe»  និងពាក្យអង់គ្លេស «equinox» ដែលពាក្យ​ក្នុងភាសាទាំងពីរនេះ មាន​ប្រភព​ចេញ​មក​ពី​ភាសា​​ឡាតាំងថា «aequinoctium»។ ពាក្យ​ក្នុង​ភាសាឡាតាំងនេះ បង្កើតឡើងដោយពាក្យ «aequus» មានន័យថា «សម ស្មើ» + «nox» មានន័យថា «រាត្រី យប់»។ ពាក្យ «សមរាត្រី» នេះ បង្កើត​ដោយ​គណៈកម្មាធិការជាតិ​អចិន្ត្រៃយខេមរយានកម្ម​ ដែលបានចុះផ្សាយ​នៅក្នុងសទ្ទានុក្រម​ខេមរយានកម្ម ​(បារាំង – ខ្មែរ) ចេញផ្សាយ​ដោយ​វិទ្យាស្ថានជាតិខេមរយានកម្ម​ នាឆ្នាំ​១៩៧៣។

យ៉ាងនេះក្ដី នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩៦២ លោក តិប យក់ និងថាវ គន្ធ ដែលជាសមាជិក​ក្នុង​គណៈកម្មការ​វប្បធម៌ បាន​ប្រែ​ពាក្យបារាំង «équinoxe» ថា «អយនកាល» និងបញ្ជាក់​សេចក្ដីពន្យល់ថាជាកាល​ក្នុងរដូវ​ដែលមានវេលាថ្ងៃនិងយប់​ស្មើគ្នា គឺនៅថ្ងៃទី២១ ឬ២២ ខែ​មីនា និងថ្ងៃទី​២២ ឬ២៣ ខែកញ្ញា)។ ពាក្យ​ប្រែនេះ គឺផ្អែកទៅលើពាក្យ​ «អយនកាល​»​​នៅក្នុង​វចនានុក្រមខ្មែរ ដែលពន្យល់ថាជា​សុរិយគតិកាលក្នុងរដូវដែលមានវេលាថ្ងៃនិងយប់ស្មើគ្នា។ បើយើង​មើលពាក្យ «អយន» នៅក្នុងភាសា​សំស្ក្រឹតវិញ មានន័យថាវិថី​គោ​ចរ​របស់ព្រះអាទិត្យ​នៅខាងជើងនិងខាងត្បូងអេក្វាទ័រ រយៈពេលកន្លះឆ្នាំ ចំណុច​ដែល​មាន​រយៈពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា ឬព្រះអាទិត្យគោចរទៅ​ខាងត្បូងឬខាងជើងបំផុតដែល​ត្រូវ​នឹងពាក្យបារាំង​អង់គ្លេសថា «Solstice»។ ដូច្នេះ​ពាក្យ «អយនកាល» ក៏​ពុំ​មាន​ន័យ​ចំ​នឹង​​ពាក្យ បារាំង «équinoxe»  និងពាក្យអង់គ្លេស «equinox» ទាំងស្រុង​នោះដែរ។

បើ​យោងតាមប្រភពសិលាចារឹកខ្មែរបុរាណវិញ ខ្មែរ​​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យហៅ​បាតុភូ​ត​នេះ ​តាម​ភាសា​សំស្ក្រឹតថា «វិឞុវ» ដែលសរសេរសងមក​អក្សរសព្វថ្ងៃជា «វិសុវ» និង​​អាចសរសេរតាមលំនាំនៃការវិវត្តភាសាខ្មែរជា «ពិសុព»។ ភស្ដុតាងអំពីការប្រើប្រាស់​ពាក្យ​នេះ ឃើញមានវត្តមានចាស់ជាងគេនៅក្នុងសិលាចារឹកទួលស្លែង K.១៤៨៩ ស្ថិតនៅ​ក្នុង​​សម័យមុនអង្គរ មានចុះកាលបរិច្ឆេទ​នៅមហាសករាជ​ឆ្នាំ៥៦៣ ត្រូវ​នឹង​គ្រិស្ដសករាជឆ្នាំ​៦៤១ រកឃើញនៅ​ក្នុងស្រុកជើង​ព្រៃ ខេត្តកំពង់ចាម។ ក្នុងសិលាចារឹកនេះ បានបង្ហា​ញ​​ពីការថ្វាយដង្វាយសម្រាប់ធ្វើកិច្ចពិធី​នា​វេលាដែល​ថេរវេលា​យប់និងថ្ងៃ​ស្មើគ្នា ដោយ​ប្រើ​ពាក្យ​សម្គាល់បាតុភូតនោះថា «វិឞុវគ្រហ» ឬសរសេរជាតាមបែបខ្មែរបច្ចុប្បន្នជា​ «វិសុវ​គ្រាស​ /ពិសុ​ព​គ្រាស»។ ដូចគ្នាដែរ​ នៅក្នុងសលាចារឹកប្រាសាទ​កំពែងធំ  (ឬកំពែងណៃ)  K.៣៧៤ មានកាលបរិច្ឆេទ​នៅ​មហាសករាជ៩៦៤ ត្រូវនឹងគ្រឹស្ដសករាជ១០៤២ បានប្រើពាក្យ «វិឞុវសង្ក្រាន្ត» (វិសុវសង្ក្រាន្ត) សំដៅវេលាដែលមានដំណើរគោចរព្រះអាទិត្យ​ដល់ចំណុច​ដែល​មាន​រយៈពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា។ តាមសិលាចារឹកនេះ នៅក្នុងឆ្នាំ​១០៤២ បាតុ​ភូតនេះ​កើត​ឡើងចំថ្ងៃទី២កើត ខែចែត្រ។ ពាក្យ «គ្រហ» នេះត្រូវនឹងពាក្យ «គ្រាស» ដែលយើង​ប្រើនៅពេលសព្វថ្ងៃ​ គឺសំដៅដល់ដំណើររបស់ព្រះអាទិត្យឬព្រះចន្ទ្រចូលកាន់ទីតាំងណាមួយ និងច្រើនប្រើ​ជា «ចន្ទ្រគ្រាស» និង «សូរ្យគ្រាស»។ ចំណែកឯពាក្យ «សង្ក្រាន្ដ» វិញ ក៏ប្រើសំដៅដល់ដំណើរចេញពីទីតាំងមួយចូលកាន់ទីតាំងមួយដែរ។ ដូច្នេះ «វិឞុវសង្ក្រាន្ត» ក៏សំដៅដល់កាលវេលា ឈានចូលរយៈពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា  ដូចនឹង​ «វិសុវគ្រហ» ដែរ។

សំណៅផ្ដិតសិលាចារឹក​ទួលស្លែង K.១៤៨៩

នៅ​ក្នុង​សិលាចារឹកខ្មែរ​ បង្ហាញ​ឱ្យ​យើង​ដឹង​ថា​ នៅ​ពេល​មានបាតុភូត «វិសុវ» គឺជា​ពេល​ត្រូវធ្វើពិធីបូជា​តាមកិច្ច​ក្នុង​​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ យោង​តាម​សិលាចារឹក​ទេពប្រណ​ម្យ​ K.២៩០ បានសរសេរ​ថា​ នៅវេលាបុណ្យស្រាទ្ធ ចន្ទ្រគ្រាស សូរ្យគ្រាស និងវិសុវ ត្រូវ​ធ្វើបាយ​បិណ្ឌឧទ្ទិសដល់បុព្វការី ​ត្រូវ​ថ្វាយ​អង្ករ​ចំនួន​១ខារី ( = ៩៥,៥ គ.ក.) សម្រាប់ធ្វើពិធី​តាម​ចំណាំដែលបានធ្វើកន្លងមក​។ នៅក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទគុកល្វាទេរ K.១៤៦១ ក៏​បានបង្ហាញពីអាចារ្យ​ដឹកនាំពិធី​ត្រូវធ្វើពិធីបូជាថ្វាយព្រះជគន្នាថដោយប្រើថូ​អាឃ៌្យ និង​ថូ​វទ៌្ធណី ដោយរីករាយនៅថ្ងៃសង្ក្រាន្ត និងថ្ងៃវិសុវ អាចារ្យនោះ​នឹង​សម្រេចបាននូវក្ដីប្រាថ្នា​ យ៉ាងប្រាកដពុំក្លាយជាប្រការដទៃឡើយ។ ដូច្នេះជាសរុបមក ខ្មែរបុរាណ​បានប្រើពាក្យ «វិសុវ» ឬ «ពិសុព» ហៅវេលា​ដែល​មានរយៈពេលយប់និងថ្ងៃស្មើគ្នា។ នៅវេលានោះ ត្រូវមានកិច្ចពិធីបូជាផ្សេងៗតាមទំនៀមក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលក្នុងនោះមានការ​បូជាបាយបិណ្ឌផងដែរ​។ ប្រហែលដោយសារការផ្លាស់ប្ដូរពីព្រហ្មញ្ញសាសនា​ មកជាពុទ្ធសាសនាថេរវាទ​វិញ ដែលពុំតម្រូវឱ្យមានកិច្ចពិធីអ្វីនៅថ្ងៃ​នោះ ទើបខ្មែរហាក់ភ្លេចបាតុភូតនិងពាក្យហៅបាតុភូតនេះ ទើបក្រោយមក​នៅ​ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ប្រើពាក្យ «អយនកាល» ដែលពុំត្រូវចំនឹងបាតុភូតនោះទាំងស្រុង។ ឯខេមរយានកម្ម ប្រែពន្លាត់សងពាក្យត្រង់ពីបារាំងអង់គ្លេសមកជា «សមរាត្រី» វិញ៕

សំណៅសិលាចារឹក​ប្រាសាទកំពែងណៃ  K.៣៧៤

អត្ថបទដោយ៖ លោក ហ៊ុន ឈុនតេង

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
18,300SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!