ទំព័រដើមទំនៀមទម្លាប់បុរាណជំនឿជំនឿ​និងការ​គោរពប្រតិបត្តិយាយ​ទេពក្នុងសង្គមខ្មែរ

ជំនឿ​និងការ​គោរពប្រតិបត្តិយាយ​ទេពក្នុងសង្គមខ្មែរ

ក្នុង​ចំណោម​អមនុស្ស​នៃជំនឿខ្មែរ “យាយទេព” គឺជា​អមនុស្ស​​ភេទ​ស្រី​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ ​ដែលគេ​ស្គាល់​​ថា​​ យ៉ាង​ហោច​​មាន​រូបសំណាក​​តាំង​នៅពីរកន្លែង ​គឺនៅ​វត្ត​យាយ​ទេព​ក្នុង​​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង និង​នៅកណ្តាល​ក្រុង​​សៀម​រាប​។ រូបសំណាក​ទាំង​ពីរ​​ហាក់​មាន​សណ្ឋាន​ពុំដូច​គ្នា​ឡើយ ពោលគឺ​​យាយ​ទេព​នៅ​កំពង់ឆ្នាំង ជា​ស្រ្តី​សម្បូរ​ទ្រព្យ​ស្តុកស្តុម្ភ អាស្រម​ស្កឹម​ស្កៃ​ រីឯ​យាយ​ទេព​នៅសៀមរាប គឺជា​រូប​​ដែល​អ្នក​ស្រាវជ្រាវយល់​ថា​ជា​បដិមា “ព្រះ​​យម” ឬ​អ្នក​ផង​ខ្លះ​ហៅថា​ “ស្តេច​គម្លង់”​។ ប៉ុន្តែ​បើ​មើ​លហួស​ពីនោះ សព្វថ្ងៃគេតែង​សង្កេតឃើញ​នៅ​ក្នុង​​វត្ត​នានា​ផ្សេងទៀត តែង​​តែតម្កល់​រូបសំណាក​យាយ​ទេព​មាន​​សណ្ឋាន​​ផ្សេងៗគ្នា​ នៅ​ក្នុង​ខ្ទម​ ឬ​​តម្កល់​ក្រោម​ដើម​ឈើ​ណា​មួយ​ក្បែរព្រះវិហារ។ តើ​កត្តា​អ្វីខ្លះដែលធ្វើ​ឱ្យឥទ្ធិពល និង​វត្ត​មានយាយទេព​សាយភាយ​យ៉ាង​រហ័ស?

អាស្រមយាយទេពនៅសៀមរាប

ជាការពិត យាយទេពក៏ជាអ្នកតាដែរ តែហាក់​ពុំមាន​ឥទ្ធិពល​ ឬ​វិសាល​ភាព​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​​ស្រែចម្ការទេ ពោលគឺប្រហែល​ពុំមានឡើយ​ពិធីឡើង​អ្នកតា​​ ធ្វើ​ថ្វាយ​ចំពោះ​​យាយ​ទេព ដូចទំនៀមអ្នកស្រែ​ដែលតែងធ្វើ​ពិធី​ឡើងអ្នកតា​ប្រចាំ​ភូមិ​​ស្រុក​​​របស់​គេ​រៀង​រាល់​​ឆ្នាំ​នោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែបើមើលស៊ីជម្រៅ នាទីរបស់យាយទេពភាគច្រើន​គឺនៅ​មិន​ហួស​ពីព្រំ​ដែន​​វត្ត​ លើកលែង​តែយាយទេពដ៏ល្បីនៅកណ្តាល​ក្រុង​សៀមរាប ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​​​ហាក់​​​មាន​នាទី​សំខាន់ក្នុង​ជំនឿ​ខ្មែរ​ និងអ្នកទេសចរ។ ប៉ុន្តែយ៉ាង​ណាក្តី មុននឹង​និយាយលម្អិត​វែង​​ឆ្ងាយ​​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​​ឥទ្ធិពល​យាយទេពក្នុង​សង្គមបច្ចុប្បន្ន ខ្ញុំសូម​លើក​និយាយ​​អំពី​យាយ​ទេព​​នៅ​កណ្តាល​​​​ក្រុ​ងសៀមរាប និង​យាយ​ទេព​ស្ថិត​នៅក្នុង​ខេត្ត​កំពង់​ឆ្នាំង​ជា​មុន។

ចំពោះ​យាយទេពស្ថិត​ក្នុង​ក្រុង​សៀមរាប តម្កល់​​នៅរង្វង់​មូល​ជិតព្រះរាជដំណាក់ ក្បែរទីសក្ការៈ​ព្រះអង្គ​ចេក​ព្រះអង្គចម​ គឺជា​បដិមា​​​ដែល​គេ​​យល់​ថា​មាន​ទំនាក់​ទំនង​​ទៅ​នឹង​​អ្នកតា​ “តាគង់” ដែលស្ថិត​នៅក្នុង​វត្ត​ខ្នាត ក្បែរ​បារាយណ៍​ខាងលិច។​​​​ ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ជាតិ​​បារាំង​​ម្នាក់​ឈ្មោះ Lunet de Lajonquière សិក្សាថា វត្ត​នេះកសាង​​នៅលើ​បុរាណដ្ឋាន​ចាស់​ ដែល​មាន​សំណង់​ប្រាសាទ​​សង់​ក្នុង​សម័យ​មុន​អង្គរ និង​​សង់​បន្ថែម​ក្នុង​​សម័យ​អង្គរ។ ​លើស​ពីនេះ​លោក​បញ្ជាក់​ថា​ នៅវត្តខ្នាតមាន​ចម្លាក់​មួយ​ធំ​ចម្លង​ពី​បដិមា​ស្តេច​​គម្លង់​នៅក្នុង​ក្រុង​​អង្គរធំ។​ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ អ្នកស្រុក​ចំណុះ​ជើង​វត្ត​ខ្នាត​នៅ​​ចាំ និង​និយាយតៗគ្នាថា “តាគង់”​ត្រូវ​គេ​ដឹក​តាម​រទេះ​ទៅ​ដល់​មុខ​ព្រះ​រាជ​ដំណាក់​ក្រុង​សៀមរាប ក៏សម្រាក​មួយ​យប់ ហើយ​ត្រូវគេ​លួច​កាត់​ក្បាល​​​​បាត់​ ទើប​គេ​រក្សា​ទុក​នៅ​ទី​នោះ​រហូត​មក។​

រូបសំណាក​តាគង់នៅវត្តខ្នាត
(ប្រភព៖ EFEO)

បើតាមការ​សិក្សា​មួយផ្សេងៗទៀត​​ឱ្យដឹង​ថា នៅដើម​​ឆ្នាំ​១៩៣០​ រេស៊ី​ដង់​បារាំង​ប្រចាំ​ខេត្ត​សៀមរាប បាន​យក​បដិមា​ខាងលើ​មក​ដាក់តាម​បណ្តោយ​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៦ នៅ​ជិត​​​មាត់​ស្ទឹង។ លុះ​ដល់​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម​ គេបាន​យក​បដិមា​នោះទៅទម្លាក់​​ចូល​ស្រះ​ក្នុង​វត្ត​​ដំណាក់ ហើយ​នៅឆ្នាំ​១៩៨៥ ទើប​គេយក​ទៅដាក់​នៅ​ទីតាំង​ដើម​វិញ​។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាង​ណា​ក្តីអ្នកស្រាវជ្រាមើលឃើញថា បដិមា​ខាងលើ​ដែល​បារាំង​យល់​ថា​ចម្លង​ពី​ស្តេចគម្លង់​ក្រុង​អង្គរ​ធំ ឬអ្នកស្រុកហៅថា “តាគង់” គឺជា​ “ព្រះយម” ឬ “ព្រះយម​រាជ” ដែល​ខ្មែរ​ស្គាល់​​តាំងពី​បុរាណ​ ពោល​គឺតាំង​ពីខ្មែរទទួល​អារ្យ​ធម៌ឥណ្ឌា​ម្ល៉េះ ហើយ​ទុក​ជា​​​ទេព​យ៉ាង​​សំខាន់​ក្នុង​​ជំនឿ ដោយ​មាន​ឆ្លាក់​​រូប​នៅ​តាម​ប្រាសាទច្រើន​កន្លែង​​រាប់ពុំអស់។ ជា​ទូទៅ​​​គេ​​ឆ្លាក់​​​ទេព​អង្គ​នេះ គង់​លើ​ក្របី​ (ជួនក្របីក្បាលបី) ដៃកាន់ដំបង។ ឧទាហរណ៍​នេះ គេ​ឃើញ​ច្បាស់​​នៅត្រង់​ចម្លាក់​ឋាន​សួគ៌-នរក​ លើជញ្ជាំង​ខាង​ត្បូង​​​​​​នៃ​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត ឆ្លាក់​ជា​រូប​ធំ​ មាន​​​ដៃ១៨ កាន់ដំបងស្ទើរទាំងអស់ ហើយ​គង់លើ​ក្របី​ មាន​ចារ​អក្សរ​នៅជិត​នោះថា “វ្រះយម” (ព្រះយម)។ ចំពោះពាក្យហៅបដិមា​​ខាងលើ​ ដែល​តម្កល់​ក្បែរ​ព្រះ​រាជ​ដំណាក់​ក្នុង​​​ក្រុង​​សៀមរាបថា “យាយទេព” គឺហាក់​ពុំទាន់​មាន​ប្រភពសិក្សា​​​បញ្ជាក់​ថា​ហៅ​ចាប់​ពី​ពេល​​​ណា ឬហៅបែបនេះដោយសារអ្វីឡើយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែល​កាន់​តែវិសេស​គួរឱ្យកត់​សម្គាល់ ព្រះ​មហាក្សត្រ​​​ជាអម្ចាស់ ​និង សម្តេច​ព្រះមហាក្សត្រី​ ព្រះវររាជ​មាតាជាតិ​ខ្មែរ ស្តេច​​តែងយាង​ថ្វាយ​គ្រឿងសក្ការៈ​រូបសំណាក​យាយ​ទេព និង​ព្រះអង្គ​ចេក​ព្រះ​អង្គ​ចម​ ក្នុង​ព្រះរាជដំណើរ​របស់ទ្រង់​យាងទៅកាន់ខេត្ត​សៀមរាប។​

នៃ​ព្រះរាជា​ណា​ចក្រ​កម្ពុជា និង សម្តេច​ព្រះមហាក្សត្រី​ ព្រះវររាជ​មាតាជាតិខ្មែរសព្វព្រះរាជ​ហឫទ័យ​ថ្វាយ​ផ្កា និង​គ្រឿង​សក្ការៈ​រូបសំណាកយាយទេព​ (ឆ្នាំ​២០១៨),
(ប្រភព៖ www.norodomsihamoni.org)

​ចំណែកសំណែន​ដែល​គេ​សម្គាល់​ឃើញ​អ្នក​ផងតែង​​ថ្វាយ​យាយទេព ​គឺ “មាន់​ឆ្កាង”​។ មាន់​​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថាមាន់​មែន តែពុំមានសាច់​ឡើយ គឺមាន​តែស្បែក​និង​រោម​ដែល​គេ​ពន្លាត់​​យកសាច់ចេញ ហើយ​ដោតឫស្សីឆ្កាងឱ្យឃើញ​ដូច​មាន់មួយ​ទាំងមូល​ប៉ុណ្ណោះ​។ បើ​ផ្អែក​តាម​រូប​ថត​ឯកសារ​កាល​ពីប្រហែល​ជិត​២០ឆ្នាំមុន គេ​ឃើញ​ថា​សំណែន​​មាន់​ឆ្កាង​ចំពោះ​យាយ​ទេពសម្បូរ​ក្រៃលែង។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាង​ណា​ក្តី មក​ដល់សព្វថ្ងៃ​គេ​នៅតែ​ឃើញ​អ្នក​មាន​ជំនឿ​ចូល​ថ្វាយ​មាន់​ឆ្កាង​ជារឿយៗ​​ថ្វីត្បិត​តែ​ពុំ​សូវ​​​សម្បូរ​ច្រើន​ដូច​​​កាល​កន្លង​។ តាមការ​សង្កេត​​កិច្ចរបស់​អ្នកភូមិ សំណែន​​មាន់​ឆ្កាង​បែប​​នេះ​គេ​​ច្រើន​​រៀបចំ​ក្នុង​បណ្តា​​សំណែន​ផ្សេងៗទៀតស​ម្រាប់​ “បញ្ជូន” ទៅ​ដល់​ពពួក​​ខ្មោច​ថោក​ទាប​​​​ដែល​គេ​ពុំ​រាប់​រក តែ​អាច​​មក​ “ដោយ​រោយ” តាមគេឯងរំខាន​ដល់​​កិច្ច​ពិធី។ ​ចំពោះ​សំណែន​​​​​​ផ្សេង​ទៀត​សម្រាប់យាយទេព គឺ​គ្រឿង​តុប​តែង​ខ្លួន​ប្រាណ​​របៀ​ប​បែបមនុស្ស​ស្រី​ដូចជា សម្លៀក​​បំពាក់ ក្រាស​ កញ្ចក់ ក្រែម ប្រេង​ ម្សៅ និងទឹកអប់ជា​ដើ​ម។​ អ្នក​ខ្លះ​ថែម​ទាំង​​​យក​ថ្នាំក្រហម​ទៅ​លាប​ក្រចក និង​បបូ​រមាត់ ដោយ​សន្មត់​ថា​ជា​ក្រែម​ និង​ថ្នាំ​ក្រចក​​​​ថ្វាយ​​​យាយទេពផង។

ដោយឡែក​ ចំពោះយាយទេព​ដ៏ល្បីល្បាញ​ក្នុង​វត្ត​យាយទេព​ (ឬវត្ត​ទេពធីតារាម) ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង គឺមាន​លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ស្រឡះពីយាយ​ទេព​កណ្តាល​ក្រុង​សៀមរាប។ យាយ​ទេពនេះ មានប្រវត្តិ​ពាក់ព័ន្ធនឹង​កំណើត​វត្ត​ដែល​គេ​និទាន​ថា គាត់ជា​អ្នកមាន​ទ្រព្យ​ស្តុកស្តម្ភ ជឿ​លុះ​នឹ​ងសាសនា​ ហើយ​បាន​បរិច្ចាគដី​សាង​វត្ត​ ទើប​មាន​ឈ្មោះ​ថា “វត្ត​យាយ​ទេព”។ ប្រហែលដោយ​យក​តាម​និទាន​នេះហើយ ទើប​គេសង់​បុស្បុក​មួយ​យ៉ាង​ធំ តម្កល់​បដិមា​ស៊ីម៉ងត៍​​ជា​ស្រ្តី​សក់​ខ្លី ពាក់​វ៉ែនតា តុប​តែង​ខ្លួន​ដោយ​អលង្ការ​ស្អេក​ស្កះ ដូច​ជា​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ស្តុកស្តម្ភ​ដូច​ក្នុង​និទាន​ប្រាកដ​មែន​។ ចំពោះ​អ្នក​ស្រុក គេ​ចាត់​ទុក​យាយទេពនៅទីនេះ​ជា​អ្នកថែរក្សា​ភូមិស្រុក និង​​ផ្តល់​ក្តីសុខ​សប្បាយ។ ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​ម្តង​គេ​តែង​​ធ្វើ​ពិធី​ស្រង់ទឹកឱ្យ​យាយទេព​​​​នៅក្នុង​​រដូវ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ ដូច​ស្រង់​ទឹកព្រះពុទ្ធរូប​ដែរ​។ ក្នុង​​ពិធីជា​ទំនៀម​​នេះ គេសម្គាល់ឃើញ​តែង​តែមាន​វត្ត​មាន​ថ្នាក់ដឹក​នាំ​ខេត្ត​​ចូល​រួម​ជា​​អធិបតីផង។ ប្រការ​​នេះ​បញ្ជាក់​ច្បាស់ថា ​​យាយទេព​ស្ថិត​ក្នុង​វត្ត​​យាយ​ទេព ក៏មាន​​វិសាល​​ភាព​ធំធេ​ងណាស់ដែរ​ក្នុងជំនឿ​របស់អ្នកស្រុក និង​ថ្នាក់​ដឹក​នាំខេត្ត​។

 រូបសំណាក​យាយទេព

បច្ចុប្បន្ន ឥទ្ធិពល​នៃជំនឿ​យាយទេពទាំងពីរ​ខាងលើ គេឃើញ​លេច​ឡើង​នៅទី​ផ្សេង​ៗ​​ជា​ហូរហែ គួរ​នឹង​លើ​ក​ជា​ការ​សិក្សា​ពិចារណា​ទៅថ្ងៃមុខបាន។ ក្នុងរូបភាពខាងក្រោម គឺ​ជា​បដិមា​​យាយទេព​ឆ្លាក់​តម្កល់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ភ្នៀត ស្ថិត​ក្នុង​ខណ្ឌកំបូល រាជធានីភ្នំពេញ។ ចម្លាក់​​​នេះ គឺចម្លង​តាម​រូប​សំណា​ក​​យាយទេព​ក្បែរ​ព្រះរាជដំណាក់​ ខេត្ត​សៀមរាប ហើយ​​​ថែ​ម​ទាំង​ចារឹក​អក្សរ​បញ្ជាក់ថា “បារមីលោកយាយ​ទេព”។ រីឯ​​រូបសំណាក​យាយ​ទេព​​តម្កល់​ក្នុង​វត្ត​ល្វា​ក្រោម ស្ថិត​ក្នុង​សង្កាត់​​កោះ​ដាច់ ខណ្ឌ​ជ្រោ​យ​​ចង្វារ​។ រូបនេះ គេ​សាង​ជា​រូប​ស្ត្រី​ចំណាស់ អង្គុយ​បញ្ឈរ​ជង្គង់​ម្ខាង​ដែរ។ នៅលើ​ខ្ទម​​នោះ​មាន​ចារ​អក្សរ​ “អាស្រម​យាយទេព”។ ចំណែក​ឯ​រូប​បដិមា​ចាក់​ពុម្ពស៊ីម៉ងត៍​តូច​មួយ ដែល​​គេ​តម្កល់​ក្នុង​វត្ត​ពីរល្វែង ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់ភ្នំវល្លិ ស្រុក​ដងទង់ ខេត្ត​កំពត។ រូប​ចុង​ក្រោយ​នេះ ជា​រូប​តូចៗ​ដែល​គេធ្វើ​លក់​យ៉ាង​សម្បូណ៌បែប ហើយ​​គេដឹង​ថា​​ទើប​នឹង​មាន​វត្ត​មាន​​ក្នុង​វត្ត​ខាងលើ​កាល​ពីប៉ុន្មាន​ឆ្នាំមុន​ប៉ុណ្ណោះ តែហាក់ពុំ​សំខាន់​​​​​​សម្រាប់អ្នក​ស្រុក​​ឡើយ​ ដ្បិត​គេ​ដឹងថា​​នៅរាល់ពាក់​កណ្តាល​ខែជេស្ឋ (រវាង​ខែមិថុនា) អ្នក​ស្រុក​តែង​ធ្វើ​​ពិធី​ឡើង​​អ្នកតា​​បញ្ចូល​បញ្ជាន់​រូប​​នានាដើម្បីសុំ​ទឹ​ក​ភ្លៀង និង​សុំ​សេចក្តីសុខ​។ ប៉ុន្តែ​ចំពោះ​យាយ​​ទេពនេះ ពុំមាន​ឃើញ​គេថ្វាយភ្លេង ឬហៅរកអ្វីសោះ។​ រូបសំណាក​យាយ​ទេព​​ដែល​​មាន​សណ្ឋាន​ផ្សេងៗ​បែបនេះ បើគេ​ព្យាយាម​សង្កេត​តាមវត្ត​បច្ចុប្បន្ន តែង​ឃើញ​មាន​​ជានិច្ច តាមរយៈ​អ្នកចម្ងាយ​ទិញយកទៅថ្វាយវត្ត​ជាអាទិ។

ជាសេចក្តីសង្កេត យាយទេព​ជា​អមនុស្ស​ភេទស្រី​មួយ​ដែល​​​តែង​ស្ថិត​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពីវត្ត​ សូម្បី​យាយទេពតាំង​នៅ​ក្បែរ​ព្រះរាជដំណាក់​ខេត្ត​សៀមរាប ក៏ស្ថិត​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពី “ព្រះអង្គចេក​ព្រះ​អង្គ​ចម”​ ​តែ​​​ហាក់​ដូចជា​មិន​ពាក់​​ព័ន្ធនឹង​​ស្រែ​ចម្ការ​ឡើយ។ រីឯ​យាយទេព​តាម​វត្ត​ផ្សេងៗទៀត ហាក់ដូចជា​គេ​រៀប​ចំ​​តម្រូវ​ភ្នែក​ទេសចរណ៍ ឬគិត​ថា​ក្នុង​វត្ត​ត្រូវតែ​មាន​ “ខ្ទម​យាយទេព”។ ប៉ុន្តែ​បើ​សាក​ល្បង​គិត​អំពី​ជំនឿលើ​ “បារមីវត្ត”​ ឬ “បារមីព្រះ” យាយ​ទេព​ប្រហែលជាមាន​ចំណែក​ក្នុង​ទិដ្ឋភាព​នេះ៕

អត្ថបទដោយ៖ ហៀន សុវណ្ណមរកត


ហ៊ួន សាវង ២០២០: ១៥-២០

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
17,300SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!