ទំព័រដើមសិល្បៈព្រះវិហារ​ចាស់ក្នុង​វត្ត​វារិន្ទនិង​គំនូរ​បុរាណ

ព្រះវិហារ​ចាស់ក្នុង​វត្ត​វារិន្ទនិង​គំនូរ​បុរាណ

វត្ត​វារិន្ទ ឬវត្ត​ព្រែក​លៀប កសាង​នៅ​​ប្រប​ដង​ទន្លេ​មេគង្គ ក្នុង​សង្កាត់​ព្រែក​​លៀប ខណ្ឌ​ជ្រោយ​ចង្វារ​ រាជធានីភ្នំពេញ។ បច្ចុប្បន្ន​វត្ត​នេះ​​មាន​ព្រះវិហារ​ពីរ​ ពោល​គឺ​ព្រះ​វិហារ​ចាស់​ស្ថិត​នៅ​ផ្នែក​ខាង​កើត​ធ្លាវត្ត​​​ ខិត​ទៅក្បែរ​មាត់​ទន្លេ។  បើ​ផ្អែក​តាម​ផ្ទាំង​ចារឹក​តូច​​មួយ​ចារជាប់​​លើ​ជញ្ជាំង គេដឹងថា​ការកសាងព្រះ​វិហារ​​នេះចាប់ផ្តើម​​តាំងពី​​ពុទ្ធ​សករាជ​​២៤៥០ ត្រូវនឹង​ឆ្នាំ​១៩០៧។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​កត្តា​អាយុកាលនិង​ឆ្លង​កាត់​សង្រ្គាម​ផង ព្រះវិហារ​ខាង​លើ​​​បាន​ពុក​ផុយ ខូច​ខាត​ដោយ​​អន្លើ ហើយ​ក្រោយ​មក​ព្រះសង្ឃ អាចារ្យ គណៈកម្មការ​វត្ត និង​ពុទ្ធបរិស័ទ​ជិត​ឆ្ងាយ​ បាន​​រួម​សាមគ្គី​​ជួស​ជុលថែទាំជា​បន្ត​បន្ទាប់។ លុះ​ដល់ឆ្នាំ​២០១៧ ព្រះវិហារ​នេះ​បាន​ជួស​ជុល​ម្តង​ទៀត​​លើ​ផ្នែក​គ្រឿង​បង្គុំ​ខាង​លើ រចនា​សម្ព័ន្ធ​ខាងក្រោម​ និង​​ការ​លម្អ​លើ​ជញ្ជាំង ទ្វារ បង្អួច​ និង​គូរ​គំនូរ​​ថ្មីជាដើម។

ព្រះវិហារ​ពេលកំពុងរៀបចំជួសជុល(រូបថត៖ SPACE BOX)

ផ្ទាំង​ចារឹក​ដើម​នៃព្រះវិហារ​វត្ត​វារិន្ទ

ព្រះវិហារ​ចាស់​វត្ត​វារិន្ទ គឺ​ជា​សំណង់​បុរាណ​តូច​ច្រឡឹង​ ប្រភេទ​ព្រះ​វិហារ​ជហ្វា​​​បួន កសាង​ឡើង​ដោយ​​មាន​​ជញ្ជាំង និង​សសរ​ជុំវិញ​រៀបឥដ្ឋ​បូក​បាយ​អ ដំបូល​​ប្រក់​ក្បឿង​ស្រកា​លេញ និង​សសរ​ខាង​ក្នុង​សាង​អំពីឈើ។ លើ​ជញ្ជាំង​ខាងកើត​​មាន​​​​​ចារឹក​មួយ​​​ចារ​​សេចក្តី១៥​​បន្ទាត់​ថា “​(១)សុភមសតុ ព្រៈពុទ្ធ​សករាជ​ព្រៈសាស្នា​កាល​​ក (២)ន្លង​ទៅ​បាន​២៤៥០ព្រៈវស្សា បច្ចុបន​ឆ្នាំ​​មមែ សប្ត (៣)សក​ ព្រៈមង្គល​ថេ​រ អុក​ និង​អ្នក​ឧកញ៉ា​​មហែយ​ភោ (៤)គាសែនា ចុង​ប៉ា អ្នកកែវ និង​បុត្រ​​ប្រុៈស្រី្យ​ឈ្មោៈ​​គាន​ (៥)ឈីវហ៊ា​ [គានឈីវ]ហេង, នាង​អេង ញាវ, នាង​អេង លង, គានឈីវ គ្រុយ ,​[គានឈីវ]​ចាវ, [គានឈីវ]ស៊ុន, (៦)បាន​សាង​ព្រៈ​វិហា​រ​វត្ត​វ៉ារិន្ទ​ព្រែក​លាពនេៈ ហើ្យ​​សាង (៧)ព្រៈ​​ជី្យ​​១​អង្គ ព្រៈ​ស្ពាន់​១អង្គ ព្រៈ​​មា្ស​​១អង្គ និង​ព្រៈ​ត្រៃបិដក​១ (៨)គម្ពី ដងទុង​២ សាលា១ សាង​ជា​​ខ្សែ​​ព្រៈ​គម្ពី​ប្រគេន​ដល់​ព្រៈ (៩)ភិក្ខុ​សឃ់ដម្កលទុក​ក្នុង​​​ព្រៈ​ពុទ្ធសាស្នា​​ឱ្យ​​គ្រុព​​៥០០០​ព្រៈ​វ (១០)ស្សា លុៈ​ដល​ព្រៈ​ពុទ​សាស្នា​​២៤៥៣​​ព្រៈវ​ស្សា​​ បច្ចុបន (១១)ឆ្នាំ​ច ទោសក្ស ធ្វើ​បុណ​បនចុៈ​សីម៉ា​[…]ដា​ឆ្លងដា (១២)កទាន​មាន​មា្ស​ប្រាក​នៅ្យអ្ស​អ្នកប្រជា ខ្ញុំ​ម​សូម​ប្រថ្នា​​អណា (១៣)គុត​ជាតិ​ទៅឯមុគ​សូម​កំចាត់នៅ​អកុសល​កំម​ទាំ្ង​បុន្ម៉ាន​ហើ្យ (១៤)យ​ឱ្យ​បាន​សំរេច​មគនិង​ផល​សូមទាន់​ព្រៈ​សីអាមេ​តេយ (១៥)បរម​​ពោធីសត្ត​សូម​សំរេច​ផល​នីពាន​បច្ចយោ​ហោង”។

តាម​រយៈ​ខ្លឹមសារ​នៃផ្ទាំង​ចារឹក​ខាង​លើ គេ​​អាច​ដឹងថា ព្រះវិហារ​វត្ត​វារិន្ទ​ចាប់​ផ្តើម​​​កសាង​នៅក្នុង​ឆ្នាំ​១៩០៧ ​(ព.ស.​២៤៥០) ​​រួច​រាល់ស្ថាពរ​ធ្វើ​បុណ្យ​​បញ្ចុះ​សីមា​​ឆ្លង​​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩១០ (ព.ស.​២៤៥៣) ហើយ​​បើ​គិត​​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​​មាន​អាយុ​កាល​​​​​ជាង​​១​សតវត្សរ៍។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​​​គេ​​​ដឹងថា ការ​​កសាងព្រះ​វិហារ​នេះ​ដោយ​​​សទ្ធា​​ដឹក​នាំ​​​របស់​​ព្រះមង្គលថេរ​នាម​​ “អុក” អ្នក​ឧកញ៉ា​មហែយ​(មហា?)​ភោគា ចុង​ប៉ា និងភរិយា ​ព្រម​ទាំង​បុត្រា​បុត្រី និង​ញាតិ​​សន្តាន។ ទន្ទឹម​​នឹង​នោះ ម្ចាស់​ទាន​​​​បាន​​សាង​​ព្រះជីវ៍១ ព្រះស្ពាន់១ ព្រះ​មាស​​១ ដងទង់១គូ ព្រម​ទាំង​សាង​គម្ពីរ​តម្កល់​​ក្នុង​ព្រះ​សាសនា​ប្រាថ្នា​ឱ្យ​បាន​​គ្រប់​៥០០០​ព្រះ​វស្សា​ និង​សូម​បាន​ទាន់​ព្រះសិអារ្យ​មេត្រី​បរម​ពោធិសត្វ។

ចាប់ពីឆ្នាំ​២០១៧ ព្រះវិហារ​បុរាណ​វត្ត​វារិន្ទ​បាន​រៀបចំជួស​ជុល​​ម្តងទៀត​​ ដោយ​កែ​លម្អ​ធ្លា​ខាងក្រៅ និងខឿន​ ព្រមទាំង​ពង្រឹង​សសរ​​​​​ជុំវិញ ជាពិសេស​​ជួស​ជុល​ប្តូរ​គ្រឿង​បង្គុំ​​ឈើ​ផ្នែក​ខាងលើ និង​ប្តូរ​ក្បឿង​ថ្មីទាំង​ស្រុង។ ការ​ជួស​ជុល​នេះ​​គេ​មើល​ឃើញ​ថា បាន​រក្សា​លំនាំដើម​នៃសំណង់ និង​បំពេញ​បន្ថែម​នូវ​ចំណុច​ប្រឈម​ការ​ខូច​ខាត​នានា​។ ព្រះវិហារក​សាង​ឡើង​​នៅ​លើ​ខឿន​​កម្ពស់​​​ប្រហែល​ជា​ងកន្លះម៉ែត្រ មាន​ជណ្តើរ​ឡើង​នៅ​ទិស​ខាងកើត​២ ទិស​ខាង​លិច​២ ព្រមទាំង​សាង​ឱ្យ​មាន​​​សសរ​បាំង​សាច​​រាងបួនជ្រុង​ធំៗ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ ចំពោះ​ដំបូល​ គេ​សង់​ជា​របៀប​ព្រះវិហារ​ជហ្វា​បួន មានស្លាបដំបូល២ជាន់ និង​មាន​ហប់ខ្យល់​ផង។ ប៉ុន្តែ​យ៉ាង​ណាក្តី ​ទម្រង់​ទូទៅ​នៃ​​​ព្រះវិហារ​​វត្ត​នេះ​ហាក់​​​ដូចជា​​​មាន​លក្ខណៈ​​​ស្រដៀង​នឹង​ព្រះវិហារ​វត្ត​ចិនដំដែក​ដែល​កសាង​​ឆ្នាំ​១៨៨៧-១៨៩០។

សកម្មភាពជួស​ជុល​ព្រះវិហារ​វត្ត​វារិន្ទ​ (រូបថត៖ ព្រីង ឆាង)

ដោយ​ឡែក ចំពោះហោជាង​​ទាំងពីរនៃព្រះវិហារ​វត្ត​វារិន្ទ គេ​​ឆ្លាក់​រចនា​អំពី​ស៊ីម៉ងត៍​​ជា​​ក្បាច់ភ្ញី​ទេស​យ៉ាង​រស់​រវើក​​​​នៅលើ​ផ្ទៃ​​ពណ៌​សដូច​គ្នា​ទាំងពីរ​ផ្ទាំង។ ប៉ុន្តែ​​​​នៅ​​កណ្តាល​ផ្ទៃ​ហោជាង​​នីមួយៗ​​ គេ​ឆ្លាក់​ជា​រង្វង់​កង់​ពុទ្ធចក្រ​តម្កល់​លើ​ជើង​ពាន មាន​ពន្លឺ​រង្សី​នៅ​ខាង​លើ​និង​​មាន​ចារឹកខ្លី​មួយ​បន្ទាត់​នៅខាងក្រោម។ ចារឹក​លើហោ​ជាង​ខាងកើត​មាន​​​​អក្សរ​​៥​តួគឺ “​រតនតយ” ដែល​អ្នក​ខ្លះ​យល់ថា​សំដៅ​លើ​ការ​បង្អោន​ការ​គោរព​ដល់​​ “រតនត្រ័យ​” ក្នុង​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​គឺ “ពុទ្ធរតន” “ធម្មរតន” និង​ “សង្ឃ​រតន”។ ​ចំណែ​ក​ឯ​ចារឹក​​​នៅ​លើ​​ហោជាង​ខាងលិច​គឺ “ព.ស.​២៤៥០” ដែល​សំដៅ​ដល់​កាល​បរិច្ឆេទ​នៃ​ការ​ចាប់​ផ្តើម​សាង​សង់​ព្រះវិហារ​នេះ ដូច​​ខ្លឹមសារមាន​ចារ​លើ​ផ្ទាំង​​ចារឹក​តូច​មួយ​​ដូច​បាន​រៀប​រាប់​មក​ខាង​លើ។

ហោជាង​ខាងកើត និងខាងលិច

នៅផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ គេ​សាង​ឡើង​ដោយ​មាន​ល្វែង​គ្រឹះ​នៅ​កណ្តាល ​​​អម​​​ដោយ​​របៀង​សងខាង ហើយ​នៅ​ត្រង់​ចុង​ល្វែង​គ្រឹះ​​ផ្នែក​ខាងលិច គឺ​ជា​បល្ល័ង្ក​ព្រះ​ជីរ៍​​ធំ។ ទន្ទឹម​នឹង​នេះ នៅអម​សង​ខាង​​ល្វែង​គ្រឹះ​គឺមាន​​សសរ​ឈើ​មូល​​ពីរជួរ​តម្កល់​លើ​ជើង​សសរ​រាង​ដូច​ថូ ដូចសសរ​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ​វត្ត​ចិន​ដំដែក​។ នៅ​លើ​​សសរ​នីមួយៗ គេ​រចនា​ជា​រូ​ប​នាគ​ព័ទ្ធពេន​​ចុះ​មក​ ហើយ​សសរ​ខ្លះ​​​មាន​​​ចារ​អក្សរ​ចិន​ផង​​ដែរ។ នៅ​ផ្នែក​ខាងលើ គឺជា​​គ្រឿង​​បង្គុំឈើ និង​ពិតាន​ឈើ​​ក្រាល​ពេ​ញ​លើ​ល្វែង​គ្រឹះ។ បន្ទាប់​ពី​ជួសជុល​រួច​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ពិតាន​​នេះគេ​គូរ​លម្អដោយ​រូប​ទេពនិករ​ផ្សេងៗ​កាន់​ផ្កា ឬផ្លិត​​ហោះ​ហើរ​លើ​អាកាស។ ប៉ុន្តែ​នៅ​​ត្រង់​ចំពីលើ​បល្ល័ង្ក​ព្រះជីវ៍ គេ​គូរ​ជា​រង្វង់​ពន្លឺ​ឆពណ្ណរង្សី។

ផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ​ចាស់​វត្ត​វារិន្ទ

គំនូរ​ខាងក្នុង​​ព្រះវិហា​រ​ គេឃើញមាន​ពីរផ្នែកគឺ គំនូរ​​នៅត្រង់​ហប់ខ្យល់ និង​គំនូរ​ថ្មី​លើ​ជញ្ជាំង។ ចំពោះគំនូរ​​​​លើ​ហប់ខ្យល់ គឺជា​ប្រភេទ​គំនូរ​បុរាណ​ដែល​គូរ​លើ​បន្ទះ​ក្តារ​​​​​ទំហំ​​ទទឹង​ប្រហែល​៤តឹក លើក​យក​អន្លើ​ក្នុ​ងពុទ្ធប្រវត្តិ និង​ក្នុង​ជាតក​។ ក្នុង​ផ្ទាំងគំនូរខ្លះ មាន​សេចក្តី​អធិប្បាយ​វែងឆ្ងាយ​អំពី​សាច់រឿងនោះ តែ​គំនូរ​​ខ្លះ​គេឃើញ​មាន​តែ​ចំណង​​ជើង​​ប៉ុណ្ណោះ។ នៅ​ហប់ខ្យល់​លើ​ព្រះជីវ៍ គេគូរ​​​ព្រះ​មោគ្គ​លាន​​គង់​កណ្តាល​ពពួក​ទេវតា​។ រីឯ​នៅលើ​ហប់ខ្យល់​ខាងកើត ឈម​នឹង​ព្រះជីវ៍​​គេគូរ​​បង្ហាញ​ត្រង់​ព្រះ​អង្គ​ផ្ចាញ់​មារ។ នៅលើ​ហប់​ខ្យល់​ខាង​ត្បូង (រាប់​ពីកើត​ទៅ​លិច) គេ​គូរ​សាច់​រឿង​ដូចជា​​​​​​នេមិរាជ, សុវណ្ណសាម, ព្រះ​ជនក, មហោសថ(?) និង​ព្រះតេមិយ។ នៅលើ​​​​​ហប់​ខ្យល់​ខាង​ជើង​ (រាប់ពីលិច​ទៅកើត) គេ​គូរ​សាច់រឿង​ដូចជា​ ​ព្រះភូរិទត្ត, ​ចន្ទកុមារ, នារទព្រហ្ម, វិធូរ​បណ្ឌិត និង​ព្រះវេស្សន្តរ។

គំនូរ​ព្រះមោគ្គលាន​លើ​ហប់ខ្យល់គំនូរ ព្រះជនកលើ​ហប់ខ្យល់​ខាងត្បូង

ចំពោះគំនូរលើ​ជញ្ជាំងផ្នែកខាងក្នុងព្រះវិហារ​​វត្ត​វារិន្ទ គឺជា​គំនូរ​ថ្មី​​ទើប​នឹង​គូរ​​ពេល​​ជួស​ជុល​ព្រះវិហារ​​ ដ្បិត​ដើម​ឡើយ​​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ព្រះវិហារ​នេះពុំមាន​គំនូរជា​សាច់រឿង​វែង​ឆ្ងាយ​​ទេ ពោលគឺ​មាន​តែ​ផ្ទាំង​គំនូរ​គូរលើ​ក្រណាត់ភ្ជាប់នឹង​ស៊ុម​ឈើ​​ដាក់​ព្យួរ​​​លើ​បង្អួច​​តែប៉ុណ្ណោះ។ សាច់រឿង​គំនូរថ្មី​លើជញ្ជាំង​មាន​ចំនួន​២២ផ្ទាំង​ ដែលគេគូរ​រឿង​ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ​ និង​ព្រះវេស្សន្តរ (១ផ្ទាំង) ជាលំនាំគំនូរ​បុរាណ​។ អ្វីដែលគួរឱ្យ​ចាប់អារម្មណ៍ គឺវិចិត្រករ​ផ្តើម​​ខ្សែ​រឿង​​​លើ​ជញ្ជាំង​ខាងត្បូង ដោយ​លើក​យក​កណ្ឌឆក្សត្រ(?) នៃរឿង​វេស្សន្តរ​មក​បង្ហាញ​។

សាច់រឿង​បន្ទាប់ពីនោះមកមានដូចជា ទ្រង់ប្រសូត, ​ទ​តសួន, យាង​​ចេញបួស, កាត់ព្រះកេសា, ធ្វើទុក្ខកិរិយា និងនាងសុជាតាថ្វាយ​ចង្ហាន់។ ជញ្ជាំង​​ខាង​លិច​​​មាន​សាច់រឿង​ដូចជា ព្រះអង្គ​គង់​លើ​ស្បូវភ្លាំង, ផ្ចាញ់មារ (ចំខាងក្រោយ​បល្ល័ង្ក​ព្រះជីវ៍)​និង​​​ប្រោស​បញ្ចវគ្គីយ៍។ ជញ្ជាំង​ខាងជើងមាន​សាច់​រឿង​ដូចជា ប្រោស​យស​កុលបុត្រ, ប្រោស​​ព្រះបាទ​ពិម្ពិសារ, ប្រោស​ពុទ្ធបិតា, ប្រោស​ញាតិវង្ស, ធ្វើចតុរង្គមហា​សនិ្នបាត, ប្រោសពុទ្ធមាតានៅឋាន​ត្រៃត្រឹង្ស, មារ​និមន្ត​ព្រះអង្គ​ចូលបរិនិព្វាន, និង​ព្រះអង្គ​​ទ្រង់​ដាក់​​អាយុ​​​សង្ខារ។ ចំណែក​ឯ​លើ​ជញ្ជាំង​ខាងកើតគឺមាន​សាច់រឿង​៣ផ្ទាំង​បន្តរឿង​ជញ្ជាំង​ខាង​ជើង​គឺ “ព្រះអង្គ​ទ្រង់ប្រឈួន” គូរខាងឆ្វេង “ទ្រង់​បរិនិព្វាន”​ គូរកណ្តាល និង​ “ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង​ព្រះ​បរម​សព​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ” គូរខាងស្តាំ។ រីឯ​នៅ​តាម​​ផ្ទៃជញ្ជាំង​​ត្រង់​ចន្លោះ​ទ្វារ​និង​បង្អួច​ គេគូរព្រះកាយវិការ​ផ្សេងៗ​របស់ព្រះពុទ្ធ​ដូចជា​សមាធិ, ទ្រង់​​បាត្រ​, និង​គូរព្រះអគ្គសាវ័កគង់ប្រចាំទិសតូចធំនានាដូចជា ព្រះសារីបុត្រ (ទក្សិណ), ឧបាលិ (និរតី), ព្រះអានន្ទ (បស្ចិម), មោគ្គល្លាន (ឧត្តរ), ព្រះគវប្បតិ ឬព្រះ​ខ្វាមក៍ (ពាយ័ព្យ), រាហុល (ឦសាន), និងកោណ្ឌញ្ញ (បូព៌)។

ទ្រង់បរិនិព្វាន

សង្ខេបសេចក្តីមក ព្រះវិហារ​វត្ត​វារិន្ទ ឬវត្ត​ព្រែក​លៀប គឺជា​ព្រះវិហារ​បុរាណ​មួយ​ដែលមានលក្ខណៈ​ដើម​មួយភាគ​​ស្រដៀ​ង​​ព្រះវិហារ​វត្ត​ចិនដំដែក​។ សាច់រឿង​គំនូរ​​​បុរាណ​​លើ​ហប់ខ្យល់​ភាគច្រើន​ជា​រឿង​ក្នុង​ជាតក ដែល​ជា​ទីនិយម​ក្នុង​គំនូរ​តាមវត្ត​។​ ចំណែក​ឯ​គំនូរ​ថ្មី​ដែល​គូរ​លើ​ជញ្ជាំង​ជុំវិញមាន​លំនាំ​​ជា​គំនូរ​បុរាណ​មួយ​បែប ដែលគេ​តែង​និយម​ឃើញ​គូរ​សព្វថ្ងៃ​៕

អត្ថបទដោយ៖  ហៀន សុវណ្ណមរកត

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
15,500SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!