ទំព័រដើមប្រវត្តិសាស្ត្រសិលាចារឹកថ្មីមកពីស្រុកអន្លង់វែង K.១៤៦៧

សិលាចារឹកថ្មីមកពីស្រុកអន្លង់វែង K.១៤៦៧

នៅថ្ងៃទី​៥ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០១៨ ​លោក ឡុង ងិ​ល បាន​រក​ឃើញ​សិលាចារឹក​មួយ​ផ្ទាំង​ នា​ពេល​បើក​​ត្រាក់​ទ័រ​​ ដើម្បី​ពូន​រង​ដាំដំឡូង​មីនាចម្ការរបស់លោក យ៉ា ប៉ុន ស្ថិតនៅ​​ក្នុងភូមិរំចេក ឃុំអន្លង់វែង ស្រុក​អន្លង់វែង ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។ លោក យាន យ៉ា មន្ត្រី​មន្ទីរវប្បធម៌និងវិចិត្រ​សិល្បៈ​ខេត្ត​ឧត្តរមានជ័យ បាន​បញ្ជាក់ថានៅក្នុង​បរិវេណ​ចម្ការ​ដែល​រកឃើញ​សិលាចារឹកនេះ ជា​ទីតាំងបុរាណដ្ឋាន​ដែល​មានទួលប្រាសាទ​ឥដ្ឋផង។ បន្ទាប់​មក​ នៅថ្ងៃទី​៧ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០១៨ លោក យ៉ា ប៉ុន ​ក៏​បាន​ប្រគល់សិលាចារឹក​នេះ ​ជូន​អាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ដើម្បី​យកទៅ​​រក្សាទុកនៅមន្ទីរវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ​ខេត្ត។

សិលាចារឹកនេះសាងអំពីថ្មភក់ព័ណ៌ផ្កាឈូក រចនារាងជាបង្គោលសីមា មានកម្ពស់​១០៣ស.ម. បន្ទារ៤០.០៥ស.ម. និងកម្រាស់២១ស.ម.។ ផ្នែកខាងក្រោមរចនា​ជា​ពន្លួញ​សម្រាប់​​តម្កល់​សិលាចារឹកនេះនៅលើជើងទម្រ ប៉ុន្ដែ​គេ​រក​ពុំ​ទាន់​ឃើញ​ជើង​ទម្រ​នេះ​​នៅ​ឡើយទេ។ អត្ថបទចារឹកមានចំនួនមួយផ្ទាំង សរសេរជាអក្សរនិងភាសាខ្មែរ​សម័យអង្គរ ចំនួន​១៧បន្ទាត់ និងដាច់បាត់កាលបរិច្ឆេទ​ ដោយផ្ទាំងថ្មផ្នែកឆ្វេង​ បានបែកដោយអន្លើ​​ ជាពិសេសនៅផ្នែក​ខាងលើ​ពីបន្ទាត់ទី១ដល់ទី៥​ ។ យ៉ាងនេះក្ដី ដោយ​ផ្អែក​​​លើ​អក្ខរ​ក្រម​ និងស្ថាននាម​ មានលក្ខណៈស្របគ្នានឹង​សិលាចារឹកបន្ទាយស្រី K.៥៧០ និង K.៥៧១ យើង​អាច​កំណត់បានថា សិលាចារឹកនេះ ​ស្ថិតនៅ​ក្នុងពាក់កណ្ដាលទី២ នៃស.វ.ទី១០ ក្នុងរាជ្យ​ព្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី៥ (៩៦៨-១០​០​១​)​​។

អត្ថបទ​សិលាចារឹកនេះចាប់ផ្ដើម​ដោយ​បង្ហាញ​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ ​​បានប្រទានដីភូមិ​បីកន្លែង​ដល់​ព្រះគ្រូ ដែល​លោកបាន​ស្ថាប​នាប្រាសាទ(បន្ទាយស្រី)​​​និង​ធ្វើបុណ្យ​ចំពោះ​ព្រះ​គម្ដែង​អញស្រី​ត្រី​ភូវនមហេសូរ នៅ​ឥសូរបូរ។ ដី​ចង្វាត់បី​កន្លែង​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ភូមិ​ព្រៃទម្រោ ស្រែភ្លើង និង​រហា​ព្រីង​។ អត្ថបទ​បន្ទាប់​ជា​ការ​កំណត់​ព្រំ​ប្រទល់​ដី​ទាំង​បី​កន្លែង​នោះ។ នៅខាង​ចុង​អត្ថបទ​ជាការបញ្ជាក់ថា​ដីចង្វាត់ទាំងបីកន្លែងនោះ ​មិនស្ថិត​ក្រោម ​(ការគ្រប់គ្រងរបស់) ស្ដែងអញព្រះគ្រូព្រេងច្រាសនិងវាបសិខាពិន្ទុឡើយ។ ដោយសារកត្តាទម្រង់តួអក្សរក្នុងសិលាចារឹក​នេះ​ ទេវនាម និងស្ថាននាម​ លោក​បណ្ឌិត​ វង់ សុធារ៉ា ​បានសន្និដ្ឋានជាបឋមថា​សិលាចារឹកនេះ ​ប្រហែល​មាន​ការ​ផ្លាស់​ទី​(ដោយ​ការលួចឬជួញដូរ)ពីតំបន់​ក្បែរ​ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ស្រី ​ក្នុងបំណង​នាំចេញ​ទៅ​លក់​ប្រទេសថៃ។ ចំណុចនេះ យើងត្រូវពិនិត្យពិចារណាទៅលើតឹកតាងនានា ដើម្បី​បង្ហាញ​ថា​តើសិលាចារឹកនេះ​ ពិតជាបានផ្លាស់ទីពីទីតាំងណាមួយក្បែរ​ប្រាសាទបន្ទាយស្រី ឬ​មាន​ទី​តាំង​ដើម​នៅតំបន់ដែលរកឃើញសិលាចារឹកនេះផ្ទាល់តែម្ដង។

នៅក្នុងសិលាចារឹកប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី K.៥៧១ បានចារឹកឃ្លាថា «(១)​៙​បរិគ្រហ​ត​ម្រ​តេញ៑កុលបតី·វ្រះអន្រាយ៑ទម្រោ​អ្នក៑​បំរេ​ម្វាយ​(២)​ស្រូ​ភៃ​ម្វាយ៑​តប្ប·​មោក៑​ឦឝ្វរបុរ​រង្កោរ​ភៃ​វ្យរ· — (៦)—·វ្រះ​អន្រាយ៑ស្រេវ្លេង៑រង្កោថ្ល្វង៑(៧)ប្រម្វាយ៑​·​មោក៑ឦឝ្វរបុរឃ្ឫដអន្ត្វង៑វ្យរ·» មាន​​សេចក្ដីសម្រួលជាភាសា​ខ្មែរ​ទំនើបថា «បរិគ្រោះ(ផ្ដល់​ឱ្យ)​ដល់ម្រតេញកុលបតី (មាន)​ព្រះ​អន្រាយទម្រោ​(នូវ)អ្នកបម្រើ​ម្នាក់ ស្រូវ៣០ (ផ្តល់​ឱ្យ​)មក​ឥសូរបូរអង្ករ​៤០។—។ ព្រះ​អន្រាយ​​ស្រែ​​ភ្លើង​(នូវ)អង្ករ​៦ត្លោង (ផ្ដល់ឱ្យ)មកឥសូរបូរ(នូវ)ប៊័រទឹកដោះគោ២អណ្ដូង។»។ នៅ​​ត្រង់​ចំណុច​នេះ យើងឃើញថា​ដីទម្រោនិងស្រែភ្លើង​ពុំស្ថិតនៅក្នុងឥសូរបូរទេ ប៉ុន្តែ​ទំនង​​ជាចំណុះ ឱ្យ​ឥសូរ​បូរ។ ចំណែកឯ​សិលាចារឹក K.១៤៦៧ នេះ ក៏ពុំបានបញ្ជាក់ថា​ដី​ទាំង​បី​កន្លែង​នោះស្ថិតនៅក្នុង​ទឹក​ដី​ឥសូរ​បូរដែរ ប៉ុន្ដែ​ដី​ភូមិ​ទម្រោ​មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ជាប់​នឹង​ឥសូរបូរ។ ​ដី​ទាំង​នេះ​មិន​អាច​ស្ថិត​​នៅ​ឆ្ងាយ​ពេកពីតំបន់ប្រាសាទបន្ទាយស្រីនោះឡើយ។

តាមការ​បង្ហាញ​ពី​លោក យាន យ៉ា គឺមានសិលាចារឹកថ្មីមួយ​ទៀត​ រក​ឃើញ​នៅ​ភូមិ​រំចេក ឃុំអន្លង់វែង ដូចគ្នា ត្រូវអ្នកស្រុករក្សាទុកនៅ​ក្នុងខ្ទមអ្នកតា។ ​ក្រៅ​ពី​មាន​រូប​រាង​ស្រដៀង​គ្នា សិលាចារឹករកឃើញថ្មីនេះ ក៏មាននិយាយ​អំពីរឿងដីទម្រោនិង​រហា​ព្រីង​ដូច​សិលា​​ចារឹក K.១៤៦៧ ផងដែរ។ លោកបញ្ជាក់បន្ថែមផងដែរថា​ នៅស្រុកអន្លង់វែងមានគ្រឹះ​ប្រាសាទជាច្រើន ប៉ុន្ដែ​ពុំសូវមានសំណល់សម្ភារៈសំណង់ប្រាសាទ​ច្រើននោះទេ។ កត្តា​នេះ​​ យើងអាចយល់បានថាទំនងជាមានការជួញដូរវត្ថុទាំងនោះ នាកាលកន្លងមក។ ការជួយដូរ​វត្ថុបុរាណ នាំឱ្យមានការកែប្រែនិងផ្លាស់ប្ដូររូបរាងបុរាណដ្ឋាន តាមរយៈការជីកគាស់កាយ​នាពេលកន្លងមក បានបំផ្លាញតឹកតាងប្រវត្តិសាស្ត្រ បុរាណវិទ្យាជាដើម ដែលជាព័ត៌មាន​យ៉ាង​សំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាពីអតីតកាល​។

ទីតាំងដើមនៃសិលាចារឹកទាំងពីរនេះ នៅតែជាមន្ទិលដែលពុំទាន់អាចស្រាយបាន​ច្បាស់លាស់​នៅ​ឡើយ​ ដែលទាមទារឱ្យមានការស្រាវជ្រាវពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់​បន្ថែមទៀត​រវាង​ទីតាំងក្បែរប្រាសាទ​បន្ទាយស្រី និងទីតាំងបុរាណដ្ឋាននានានៅក្នុងស្រុកអន្លង់វែង៕

———————————————————-

Newfound Khmer inscription K. 1467

This inscription was found by Mr. Long Ngil while driving a tractor to plant cassava on Mr. Yapons’ field in Romchek village, Anlong Veng commune, Anlong Veng district, Oddar Meanchey province.​ It is made of pink sandstone, designed as a ritual boundary (sīmā), 103 cm high, width 40.05 cm, and thickness 21 cm. The lower part is designed to hold the inscription on the pedestal, but the pedestal has not yet been found. The inscription consists of a line of letters written in Angkorian Khmer language, 17 lines and broken the part of dated and other parts on the stone, especially at the top from the first line to Fifth. However, based on the alphabet and the name corresponding to the Banteay Srei inscriptions K.570 and K.571, we can determine that this inscription is in the Second half of the 10th century during the reign of Jayavarman V (968-101).

This inscription begins with the King giving three plots of land in the village to the master who built the temple (Banteay Srei) and celebrating Preah​ Kamrateṅ​ Añ Srī Trī​ Phūv Na Mohā Sūr at​ Isūr Būr. The three plots of land are called Prei Tamro, Srae Bhloeṅ and Raha Brīn villages. The next article is about the ritual boundary (sīmā) of the three plots of land. At the end of the article, it is stated that the three plots of land are not under (the control of) Sdeng Añ Preah Kru Preng Chras and Veasika Bintou. Due to the character of the letter in the inscription, the name of the deity, and the place, Dr. Vong Sotheara initially concluded that the inscription may have moved (by theft or trafficking) From the area near Banteay Srei temple in order to export to Thailand. At this point, we need to consider the evidence to show whether the inscription actually moved from any location near the Banteay Srei temple or has its original location in the area where the inscription was found.

According to Mr. Yean Ya, a new inscription was found in Romchek village, Anlong Veng commune, which was kept by the locals in Neak Ta hut. Apart from having a similar shape, the newly discovered inscription also mentions the location of land Tamro and Srae Bhloeṅ, like the inscription K.1467. He also added that in Anlong Veng district, there are many temple foundations, but there are not many remaining of temple structures. With this factor, we can understand that there are likely to be trading artifacts in the past. The trading of artifacts has led to the transformation of archeological sites through past excavations, destroying historical archeological evidence, which is important information for the study of the past.

The original location of the two inscriptions remains unsolved, requiring further investigation between sites near Banteay Srei and archeological sites in Anlong Veng district.

អត្ថបទដើម៖ លោក ហ៊ុន ឈុនតេង

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

13,131FansLike
183,600FollowersFollow
7,120SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!