ទំព័រដើមសិល្បៈព្រះវិហារ​បុរាណវត្ត​កូនសត្វ

ព្រះវិហារ​បុរាណវត្ត​កូនសត្វ

វត្តកូនសត្វ ឬ​ហៅ​តាម​ឈ្មោះថ្មី​ថាវត្តគិរីសោភា ស្ថិត​ក្នុង​ឃុំ​កូនសត្វ ស្រុក​ទឹក​ឈូ ខេត្ត​កំពត។ នៅ​ក្នុង​​បរិវេណ​វត្ត​ មាន​សំណង់​​ព្រះវិហារ​បុរាណ សង់​លើ​កូន​ទួល​ដែល​មាន​ស្រះ​ទឹក​​ព័ទ្ធជុំវិញ មានតែច្រក​ចូលនៅ​ទិស​ខាងលិច​​ប៉ុណ្ណោះ។ បើផ្អែក​តាម​​​សំណេរ​​​ចារ​នៅ​លើ​ហោជាង​ឱ្យ​ដឹង​ថា ​ព្រះវិហារ​វត្ត​នេះកសាង​ឡើងក្នុងរវាង​​ពុទ្ធ​សក​រាជ​​​២៥០២ ត្រូវ​នឹង​​គ្រិស្តសករាជ​១៩៥៩ ពោលគឺជាស្ថាបត្យកម្ម​​បុរាណ​មួយ​​ទៀត​ក្នុង​ខេត្ត​​កំពត បន្ទាប់​ពី​​ព្រះវិហារ​វត្ត​កោះផ្តៅ ដែល​ស្ថិតក្នុង​ស្រុក​កំពង់ត្រាច។ ​​ព្រះវិហារវត្ត​កូនសត្វ ជា​សំណង់​បែប​បុរាណ​តូច​ច្រឡឹង រចនា​លម្អ​ប្រកប​ដោយ​ក្បូរក្បាច់​យ៉ាង​ល្អវិចិត្រ។ ព្រះវិហារ​នេះ ជាទម្រង់​វិហារ​ជហ្វា​បួន សង់​នៅលើខឿន​កម្ពស់​​ប្រហែល​ជាង​កន្លះម៉ែត្រ មាន​បង្កាន់ដៃ​ព័ទ្ធ​ជុំវិញ។ ​រចនាសម្ព័ន្ធ​​ផ្នែក​ខាងក្រោម​ព្រះ​វិហារ​ គឺជា​ជញ្ជាំង និង​ឥដ្ឋ​បូក​កំបោរ​បាយ​អ ហើយ​គ្រឿង​បង្គុំ​ផ្នែក​ខាងលើ​ជា​ឈើ។

ព្រះវិហារ​វត្តកូនសត្វជាប្រភេទ​វិហារ​ជហ្វា​បួន​ មាន​លំនាំ​ស្ថាប​ត្យ​កម្ម​ដូច​វិហារ​បុរាណ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​​នានា​ ដែលគេ​សង្កេត​ឃើញ​​និយមសាង​សង់​នៅ​​​ក្នុង​​រវាង​​មួយ​សតវត្ស​មុន។ ស្ថិត​នៅ​​តំបន់​ជុំវិញនេះគេ​ឃើញថា ​ព្រះវិហារ​វត្តកូន​សត្វ ក៏មាន​លក្ខណៈ​​​ស្ទើរ​​​ប្រហាក់​ប្រហែល​​នឹង​​ព្រះវិហារ​វត្តកោះផ្តៅ (ឆ្នាំ​១៩៣២) និងព្រះ​វិហារ​​វត្ត​ព្រៃ​​តាកុយ (ឆ្នាំ​១៩៣៥) ស្ថិត​ក្នុងខេត្ត​កែបដែរ។

ព្រះវិហារ​វត្តកូនសត្វ មាន​ជណ្តើរ​ឡើង​ទាំង​បួន​ទិស ដោយ​នៅ​ផ្នែក​ខាង​មុខ​និង​ខាង​ក្រោយ​មាន​ជណ្តើរ​ម្ខាង​ពីរ ហើយ​​នៅ​ផ្នែក​ចំហៀង​ទាំង​សង​ខាង​មាន​ជណ្តើរ​ពីរ​ដែរ។ ព្រះ​វិហារ​នេះ គេ​សង់​​រៀបជញ្ជាំង​ជាប់​នឹង​របៀង​ ពោលគឺ​​ពុំ​មាន​ល្វែង​បាំងសាច។ ជញ្ជាំង​​ខាងមុខមាន​ទ្វារ​ចូលពីរ និង​ជញ្ជាំង​ខាងក្រោយ​មាន​ទ្វារ​ចូល​ពីរ រីឯ​​នៅ​ជញ្ជាំង​ចំហៀង​ទាំង​សងខាងក៏មាន​ទ្វារ​ម្ខាង​ពីរ​ អម​ដោយ​បង្អួច​តូច​ៗ​ជុំវិញ​​ចំនួន​១២។ នៅលើ​ផ្ទៃ​ជញ្ជាំង​ខាងក្រៅ​នៃវិហារ​នេះ ជា​ជញ្ជាំង​លាត​ពុំមាន​រចនាលម្អ​អ្វីឡើយ។

ដូច​បាន​បញ្ជាក់មកខាងដើមស្រេចហើយថា ព្រះវិហារ​វត្ត​កូនសត្វ​ជា​ប្រភេទវិហារ​បុរាណ​ជហ្វាបួន។ ព្រះវិហារ​នេះ ប្រក់​ក្បឿង​ស្រកាលេញ ហើយ​ស្លាប​ដំបូល​ទាំង​​សងខាង​មាន​ជម្រាល​ចុះ​​​បីថ្នាក់​ តែ​នៅ​ត្រង់​ចុង​​ដំបូល​ផ្នែក​កណ្តាល គេ​ធ្វើឱ្យ​ហើប​ខ្ពស់បន្តិច។ នៅលើ​ព្រំដំបូល គេឃើញមាន​ក្បាច់មួយ​ជួរ​រត់ត្រង់​ហៅថា “​នាង​ច្រាល” ហើយ​នៅ​​ត្រង់​ចំណុច​កណ្តាល​គេ​លម្អ​ដោយ​កំពូល​ម៉ិត ឬខ្លះហៅ​ថា​កំពូល​ព្រំ។ ត្រង់​កំពូល​ព្រំ​នេះ គេបំពាក់​ក្បាច់រចនាពីលោហៈ​ខ្វែង​គ្នា​ជាបួន និងមាន​ក្បាច់​ភ្ញី​ភ្លើង​ត្រង់​ចុង​លោហៈ​ទាំង​នោះផង។ រីឯ​នៅត្រង់ចែង​ដំបូល​នីមួយៗ គឺជា​ក្បាច់​នាគ​ដង​ក្តារ​សណ្តូក​ចុះ​​មកដល់រងស្បូវ។ ចំពោះក្បាច់​រងស្បូវ​នៃព្រះវិហារ​នេះ គេសង្កេត​ឃើញ​ប្លែក​គ្នា​ទាំង​បី​ថ្នាក់ ពោលគឺក្បាច់រំយោល (ថ្នាក់ក្រោម) ក្បាច់ត្របក​ឈូក (?) (ថ្នាក់​កណ្តាល) និង​​រងស្បូវ​​រចនា​ជា​រូបមនុស្សប្រណម្យ​ (ថ្នាក់​លើ​បំផុត)។

ចំពោះហោជាង​​​ទាំង​ពីរ​នៃព្រះវិហារ​វត្តកូនសត្វ គេ​​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ក្បាច់​លម្អ និង​​ព័ត៌មាន​សំខាន់​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់។ ហោជាងទាំង​ពី​រនេះ គេ​ចាក់​ជា​បេតុង​ ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ធ្នឹម​តែម្តង ពោលគឺពុំមែនជា​ហោជាង​ឈើ ឬរៀបឥដ្ឋឡើយ។ ក្បាច់​លម្អ​លើ​ហោជាង​ខាងកើត ជា​សទ្ធា​របស់​ តា ឈុន និង​ ហ៊ុន ហ៊ន ដែល​រួម​ប្រាក់ជាមួយគ្នា​បាន​១១២០​រៀល។ ហោជាង​នេះ ធ្វើក្នុង​ឆ្នាំ​ច ដោយ​​ស្នាដៃ​ជាង​ឈ្មោះ “ពិន”។ ក្បាច់​លម្អ​លើ​ហោជាង មាន​លក្ខណៈ​ជាចង្វាយ​បំបែក​ចេញ​មាត់ព្រះកាល(?)។ ចុងចង្វាយ​ក្បាច់​​ខាងក្រោម ផ្នែក​ខាង​ឆ្វេង​មាន​រូប​យក្ស​កាន់កនាគ(?) ផ្នែកខាងស្តាំ​ជា​រូប​ហនុមាន​កាន់​ក​នាគ(?)​​។ រីឯចុង​ចង្វាយ​​ក្បាច់ផ្សេងៗ នៅផ្នែក​ខាងលើខ្លះ​ជា​រូប​ផ្កា​ក្រពុំ ខ្លះជា​រូប​ផ្កា​រីក​ជាដើម។ ចំណែក​ហោជាង​ខាងលិច ក៏មាន​លំនាំ​ប្រហាក់ប្រហែល​​នឹ​ង​ក្បាច់​ហោជាង​ខាង​កើត​​ដែរ។ ហោជាង​នេះ ជាសទ្ធា​លោកយាយ យង (ម៉ា យង?) ក្នុង​ទឹក​ប្រាក់​​១១២០​រៀល ហើយ​កសាង​ក្នុងឆ្នាំ​កុល (កុរ) ដោយស្នាដៃជាង​ “ឆាយ”។

ដោយឡែក នៅផ្នែក​ខាងក្នុង​ព្រះវិហារ គេឃើញ​មាន​សសរ​បេតុងមូល​ពីរជួរ​អម​​សង​ខាង​ល្វែង​គ្រឹះ ទ្រ​​ពិតានបេតុង​​នៅ​ផ្នែក​ខាងលើ។ ​ពិតាន​នេះ គេ​ពុំ​ចាក់​ឱ្យ​ពេញ​ផ្ទៃ​ខាង​លើ​ទាំងអស់ទេ ពោលគឺ​គេ​ចាក់​គ្រប​ត្រឹម​តែលើ​ល្វែង​គ្រឹះ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដោយ​រក្សា​ទុក​ចន្លោះ​​ជុំវិញ ត្រង់​លើ​របៀង ដែល​យើង​អាច​មើល​ឃើញក្រឿង​​ដំបូល ផ្ទោង​ផ្លាន និង​ដៃរណែង​​​ផ្នែក​ខាងក្រោម​​​។

ចំពោះ​ពិតាន​នោះ​សោត ក៏​ពុំមាន​គំនូរ​ ឬ​ការ​​លម្អ​អ្វីដែរ ដោយគេ​រក្សា​ទុក​ជា​ផ្ទៃ​លាត​ពណ៌ស។​ ​រីឯ​ផ្នែក​ចុង​ខាង​លិច​នៃ​ល្វែង​​គ្រឹះ​ គឺជា​បល្ល័ង្កតម្កល់ព្រះជីវ៍ ដែលគេ​រៀបជា​បីថ្នាក់។ ប៉ុន្តែ​បល្ល័ង្កនេះ គេពុំ​រៀបជាប់​នឹង​ផ្ទៃ​ជញ្ជាំង​ខាងក្រោយ ដោយរក្សា​ទុក​ចន្លោះ​។

នៅលើ​ជញ្ជាំង​ផ្នែកខាងក្នុង​ព្រះវិហារ​វត្ត​កូនសត្វគេពុំឃើញមាន​គំនូរ​អំពី​ពុទ្ធ​ប្រវត្តិ​ឬរឿងជាតក​លើ​ជញ្ជាំង​ដូច​វិហារ​ផ្សេង​ៗ​ឡើយ។ ផ្ទុយ​ទៅវិញ គេឃើញ​មាន​ស្លាក​ស្នាម​​សំណេរ​ប្រយោគ​​ខ្លីៗ ​ សរសេរ​នឹង​ធ្យូង​(?) ខ្ពស់​ផុត​ដៃ​​​​ (ខ្លះសរសេរ​ផ្តេក) មាន​ន័យ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​​សម័យ​សង្គ្រាម  ជាពិសេស​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ខាងត្បូង​ដែល​មានឃ្លាខ្លះដូច​ខាង​ក្រោម៖

“សូម​សមមិត្ត​កុំសសេរលេង​វិហ៊ានេះពេក ប្រយ័ត…យើងស្តី” [សូមសមមិត្ត​កុំ​សរសេរ​លេង​វិហារ​នេះពេក ប្រយ័ត្ន​…យើងស្តី]។

“ជយោ! កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធប្រជាជន”។

“ប្រជាជន​ដែល​នៅតំបន់​កាន់កាប់​បណ្តោះអាសន្ន”។

“សូមជូន​…សមមិត្ត​រួមចិត្ត ស.ម បាន​បែក​ពីគ្រួសារ​ធំ​ទៅភូមិដ្ឋាន​ដើម​​ក៏សាង​​​​គ្រួសារ​​ជា​សុភ័កមង្គល័ដ៏បវររបស់មិត្ត ខ្ញុំសូម​ជូន​ពរ​ដល់​អ្នក​ទាំងពីរ​បាន​សុភ័ក​មង្គល័​ សេចក្តី​ចំរើន​គ្រប់ៗគ្នា ហត្ថលេខា” [សូម​ជូន​…សមមិត្ត​រួមចិត្ត​ សមមិត្ត​បាន​​បែក​ពីគ្រួសារធំទៅភូមិដ្ឋានដើម កសាង​គ្រួសារ​ជា​សុភមង្គលដ៏បវរ​របស់មិត្ត ខ្ញុំសូម​ជូន​ពរ​ដល់អ្នកទាំងពីរ​បាន​សុភមង្គល​ សេចក្តីចម្រើន​គ្រប់ៗគ្នា ហត្ថលេខា]។

ដូច្នេះ​ជារួមមក ព្រះវិហារវត្តកូនសត្វ​​ជា​សំណង់​បុរាណ​​ ដែល​ទំនង​ទទួល​ឥទ្ធិពល​លើ​ទម្រង់​សំណង់​ស្ថាបត្យ​កម្មទូទៅ​ពី​វិហារ​វត្ត​កោះផ្តៅ និង​វិហារ​វត្ត​ព្រៃតាកុយ​ ដែល​ស្ថិត​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពីគ្នា។ ចំពោះ​ការ​តុបតែង​ក្បាច់​រចនានៅ​លើ​ព្រះវិហារ​វត្ត​កូនសត្វ ហាក់​មាន​លក្ខណៈ​ប្លែក​ ផ្អែកតាម​គំនិត​និង​ចំណេះ​របស់​អ្នកស្រុកផ្ទាល់ ជាពិសេ​ស​ក្បាច់​លម្អ​លើ​ព្រំដំបូល​ និង​រងស្បូវ។ ដោយឡែក ចំពោះសំណេរ​ខ្លីៗលើ​ជញ្ជាំង​ព្រះវិហារ​ អាច​នាំ​ឱ្យ​យើង​នឹកឃើញ​តួនាទីព្រះវិហារ​ក្នុងតំបន់ភាគនិរតី ក្នុង​សម័យ​សង្រ្គាម​ ដែលធ្លាប់ធ្វើ​ជា​រោង​​ជាង​ ជា​បន្ទាយ​កងទ័ព ឬជា​ជង្រុកស្រូវជាដើម។ ប៉ុន្តែកង្វល់ត្រង់នេះ គេគួរ​មានការ​សិក្សា​ និង​សាកសួរ​អ្នកស្រុក​ឱ្យបានកានតែស៊ីជម្រៅបន្ថែមទៀត៕

———————————

Vihara of Kon Sat pagoda

Kon Sat pagoda or Kirosophea pagoda is located in Kon Sat commune, Tek Chhou district, Kampot province. The Vihara was built on a mount and surrounded by a moat with an entrance from the west.  Based on the inscription on the pediment, the Vihara was built in the Buddhist Era of 2502 or 1959 CE. It is one of the oldest in Kampot province after the construction of a Vihara at Koh Pdau pagoda in the Kampong Trach district.

The Vihara of Kon Sat pagoda is a small decorative structure. It has four Jvars and was built on a basement of more than half-meter height and surrounded by balusters. The wall is coated with stucco and decorated with wooden materials. The shape and the decoration of this Vihara are similar to the Vihara at Koh Pdau and Prei Ta Kuy pagoda in Kep province. Each side of Vihara has two staircases, and no additional part of protecting the rain. There are two doors in the front and twelve windows.

The roof has three levels and is covered by fish scale tiles. The top of the roof is decorated with concrete finials and added cross-shape metal flame decoration on a finial in the centre. Besides, the roof has Naga architectural designs running down until the edge of the roof. The edge of the roofs is decorated with different motifs; the garland of flowers, lotuses, and praying deities. 

Significantly, pediments provide essential information. It mentions the donation of a group of people with the amount of money 1120 Riels. This pediment was built in year animal Cha by a skillful builder names Pin. It is decorated with the figure of Kala spitting the garland of flowers, a demon holds a neck of Naga, and Hanuman holds a neck of Naga. Besides are the floral motifs. Similarly, the pediment in the west has a similar decoration. It was supported to build by another group of people and paid 1120 Riels in the year animal Kul and by a builder names Chhay.

There are two rows of rounded concrete columns in the interior that support the concrete ceiling. The ceiling is not covering all the area and does not have painting or any decoration. The west part of the interior places the main Buddha statue on a three levels pedestal.

The interior walls do not have any paintings describing Buddha’s life or Jataka tales as in the other Viharas. However, it has many graffitis.

In conclusion, the architectural design of Kon Sat Vihara might influenced by Koh Pdau and Prei Ta Kuy Vihara were located close by. The decoration on this Vihara is not unique, but the decoration is the expression of the people of that time. More importantly, the graffiti reminds us of the function of the Vihara during the war.

អត្ថបទដើម៖ កញ្ញា​ ហៀន សុវណ្ណមរកត


ហុក សុកុល ២០០៦-២០០៧: ៦៩-៧១


ព្រាប ចាន់ម៉ារ៉ា ២០១៧: ១៧


សូមអាន “វិហារ​បុរាណវត្ត​កោះផ្តៅ” ដោយ ហៀន សុវណ្ណ​មរកត ផ្សាយ​លើ​គេហទំព័រ https://ams.com.kh/khmercivilization/detail/18834 ថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២២

- Advertisement -spot_img

អត្ថបទជាប់ទាក់ទង

អត្ថបទផ្សេងទៀត

- Advertisement -spot_img

បណ្ដាញសង្គម

18,489FansLike
191,100FollowersFollow
10,600SubscribersSubscribe
- Advertisement -spot_img
error: Content is protected !!